Geleneksel Türk gölge oyununu modern nesillere sevdirmek amacıyla ömrünü Karagöz ve kukla sanatına adayan değerli usta Alpay Ekler, 3 Ocak 1964 tarihinde İstanbul'un tarihi semti Üsküdar'da dünyaya geldi. Dedesi Münir Efendi'den devraldığı kültürel mirası yenilikçi bir vizyonla harmanlayan sanatçı, 2021 yılında Türkiye'nin Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri'ne kabul edilerek adını altın harflerle yazdırdı. Hem yurt içinde hem de uluslararası arenalarda sergilediği performanslarla geleneksel tiyatromuzun sınırlarını aşmasını sağlayan Ekler, 25 Ağustos 2022'de Pendik'te aramızdan ayrıldı.
Dedesinin İzinde Geleneksel Arayışlar
Üsküdar sokaklarında büyüyen Alpay Ekler, ilkokul ve ortaokul eğitiminin ardından Askerî Deniz Lisesi'nden mezun oldu. Sanata duyduğu derin tutku onu İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yabancı Diller Bölümü'ne yönlendirdi ve buradan 1988 yılında mezun oldu. Dedesi Münir Efendi'nin gölge oyunu tasvirlerini izleyerek büyüyen genç yetenek, lise ve üniversite yıllarında tiyatro ve müzik çalışmalarını aralıksız sürdürdü. 1989 yılında Ümraniye'de Tiyatro Merdiven topluluğunu kurarak amatör sahnelere adım atan sanatçı, 2000 yılına dek bu çatı altında oyunlar yönetti ve oyun müziklerine imza attı. Bu verimli dönemde "Işığın Ağıtı" ile "Savaş Oyunu" gibi özgün tiyatro metinlerini kaleme alarak yazarlık yeteneğini de kanıtladı.
Karagöz Sanatında Modern Dokunuşlar ve Başarılar
Sanatçı, 1994 yılından itibaren geleneksel Türk tiyatrosuna odaklanarak çocuklara yönelik nitelikli kukla gösterileri hazırladı. Kendi tasarladığı kuklalarla sahnelediği bu oyunların metinlerini yazıp müziklerini de kendisi besteledi. Dedesinin çırağı olan ünlü orta oyuncu Hayali İhsan Dizdar ile yolları kesişen Ekler, ondan el alarak çıraklık dönemini tamamladı. Aynı zamanda tasvir yapımı hususunda Hayalî Metin Özlen ile dirsek çürüterek usta-çırak ilişkisinin en güzel örneklerinden birini sergiledi. 1996 yılında profesyonel anlamda Karagöz oynatmaya başlayan Ekler, klasik oyunların genç kitleye hitap edecek şekilde güncellenmesi gerektiğini her fırsatta savundu.
Sanatçının güncellediği ilk klasik eser "Aşıklar" oyunu oldu. 1998'de katıldığı Karagöz Okulu'nu birincilikle bitirmesinin ardından yurt dışı turnelerine ağırlık verdi. Ülkemizi 2000 yılında Belgrad Uluslararası Tiyatro Festivali (BITEF) kapsamında başarıyla temsil etti. Gölge oyunu tasvirlerinde kimyasal malzemeler yerine kök boya kullanımına yönelik bilimsel araştırmalar yürüttü, bu alanda makaleler yayınlayarak atölye çalışmaları gerçekleştirdi.
Tiyatro Yönetmenliği ve Yetiştirdiği Yeni Ustalar
Geleneksel ahşap Türk kuklasının yaşatılması için 2000'li yılların başında kendi atölyesini kuran sanatçı, burada çok sayıda yeni zanaatkârın yetişmesine öncülük etti. 2002 yılından itibaren kurucusu olduğu Tiyatro Merdiven'de sahne faaliyetlerine hız verdi. Georg Büchner'in tamamlanmamış ünlü oyunu "Woyzeck"in tüm müsveddelerini Almancadan Türkçeye kazandırarak sahneye koydu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Gösteri Sanatları Merkezi bünyesinde de yönetmenlik yapan usta, çok sayıda eseri seyirciyle buluşturdu.
Alpay Ekler'in yönettiği veya yazdığı öne çıkan oyunlardan bazıları şunlardır:
- Soyunun Savaşa, Hıyarapol, Ne Oldu Bize ve Mada (Yazdığı ve yönettiği Merdiven oyunları)
- Bu da Bizim Hamlet ve Aşkın Gözü Kördür (İBB bünyesinde sahnelediği klasikler)
- İbrahim Müteferrika ve Bir Gül Koşusu (Tarihsel ve dramatik sahne çalışmaları)