Amasya'nın Gümüşhacıköy ilçesinde 1876 yılında doğan Ali Rıza Özdarende, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinin önemli din adamlarındandır. Kendisi aynı zamanda TBMM çatısı altında iki dönem boyunca Amasya milletvekilliği yapmıştır. Milli Mücadele yıllarında yerel direnişin örgütlenmesine destek vermiş, yeni devletin yasama faaliyetlerinde etkin roller üstlenmiştir.
Gümüşhacıköy'den Medreselere Uzanan İlim Yolculuğu
Gümüşhacıköy'ün Hacı Yahya Mahallesi'nde doğan Ali Rıza Özdarende'nin babası, yörenin tanınmış isimlerinden Darendeli Müftüzade Muzaffer Tevfik Efendi'dir. İlköğrenimini doğduğu mahalledeki Sıbyan Mektebi'nde tamamlayan Özdarende, ardından Gümüşhacıköy Rüştiye Mektebi'ne devam etti. Rüştiye'den 9 Temmuz 1893 tarihinde mezun olduktan sonra ilim tahsilini ilerletmek amacıyla Amasya'ya gitti. Amasya'daki Sultan Veli Beyazıt Medresesi'ne kaydolan genç Ali Rıza, burada dönemin saygın müderrislerinden Muharrem Efendi'nin derslerine devam etti. Uzun yıllar süren eğitiminin ardından, 28 Nisan 1905'te müderrislik icazetini almaya hak kazandı. Bilgi birikimini daha da derinleştirmek isteyen Özdarende, Osmanlı başkenti İstanbul'a giderek dönemin en meşhur din alimlerinden Muğlalı Rıza Efendi'nin derslerine katıldı.
Milli Mücadele Yılları ve Meclis Çalışmaları
Eğitim hayatını başarıyla tamamladıktan sonra memleketi Gümüşhacıköy'e dönen Ali Rıza Özdarende, burada müderrislik yaparak gençleri eğitti. Toplumsal meselelere duyarlılığıyla öne çıkan Özdarende, 1910 yılında Amasya Sancağı temsilcisi olarak Sivas İl Genel Meclisi üyeliğine seçildi. Bu görevini 1912 yılına kadar sürdürdü. Ardından, 3 Ağustos 1912 tarihinde Gümüşhacıköy Müftülüğü makamına atandı. 1919 yılında Anadolu'nun işgaline karşı başlayan Milli Mücadele hareketi, onun hayatında yeni bir dönüm noktası oldu. Vatan topraklarının bağımsızlığı için yerel düzeyde teşkilatlanmanın ne denli hayati olduğunu gören Özdarende, Gümüşhacıköy Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti bünyesinde aktif görev üstlenerek direniş meşalesini yakanlar arasında yer aldı. Ankara'da yeni bir meclisin açılması kararlaştırılınca, Amasya halkının temsilcisi olarak parlamentoya seçildi. 23 Nisan 1920'de Meclis'in tarihi açılış oturumunda hazır bulundu.
Yasama Faaliyetleri ve Son Yılları
Meclis bünyesinde Anayasa, Şeriye ve Evkaf komisyonlarında görev üstlendi. Yasama çalşmalarındaki başarısıyla, meclisin üçüncü yasama yılında Şeriye ve Evkaf Komisyonu Başkanlığı görevini üstlendi. Bu dönemde özellikle yerel yönetimleri ilgilendiren önemli bir yasal düzenlemenin yasalaşmasını sağladı. Belediye başkanlarının seçimlerine dair 30 Ekim 1922 tarihli kanun teklifi, Dahiliye Vekaleti'nin hazırladığı tasarı ile birleştirildikten sonra kendisinin meclise sunduğu öneri üzerine kabul edilerek yürürlüğe girdi. İki dönemlik milletvekilliği sürecinde parlamento bünyesinde pek çok komisyonda görev alan Özdarende, özellikle şu komisyonlardaki çalşmalarıyla öne çıkmıştır:
- Anayasa Komisyonu
- Şeriye, Diyanet ve Evkaf Komisyonu
- Tapu Komisyonu
Ali Rıza Özdarende, TBMM 2. Dönem seçimlerinde de Amasya milletvekili unvanını korumayı başardı. Bu yasama döneminde de bu komisyonlarda çalştı. Genel kurul kürsüsünde altı kez konuşma yaparak fikirlerini dile getirdi. Milletvekilliği görevinin sona ermesinin ardından aktif siyasetten çekilerek İstanbul'a yerleşti. Hayatının son dönemini bu şehirde geçiren Özdarende, 17 Mart 1952 tarihinde vefat etti.