Cumhuriyet döneminin entelektüel birikimini hem siyaset hem de akademi dünyasında temsil eden Ali Nejat Ölçen, 4 Haziran 1922 tarihinde Amasya’da hayata gözlerini açtı. İktisatçı, araştırmacı yazar ve siyasetçi kimliğiyle tanınan Ölçen, Türkiye’nin iktisadi planlama süreçlerinde ve parlamenter sisteminde aktif roller üstlenmiş önemli bir aydındır. Yaşamı boyunca bilimsel çalışmalarıyla uluslararası alanda ses getiren Ölçen, 16 Kasım 2020’de 98 yıllık üretken bir ömrün ardından aramızdan ayrılmıştır.
Kuvayı Milliye Ruhundan Kabataş Erkek Lisesine
Ali Nejat Ölçen’in hayata bakışı ve karakterinin şekillenmesinde, ailesinin vatansever geçmişi büyük bir rol oynamıştır. Babası Teğmen Mehmet Arif Ölçen, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus ordusuna esir düşmüş ve tam üç yıl boyunca bu zorlu esaret hayatını yaşamıştır. Yurda döndüğünde ise hiç duraksamadan Kuvâ-yi Milliye saflarına katılarak milli mücadeleye omuz vermiştir. Böylesine onurlu bir babanın evladı olan Ölçen, eğitim hayatına da büyük önem verdi. Lise yıllarını Kabataş Erkek Lisesi'nde geçirdi. İstanbul’un bu köklü eğitim kurumunda başarılı bir şekilde öğrenim gördüğü esnada, dönemin efsanevi edebiyat öğretmeni Nihad Sâmi Banarlı’nın öğrencisi olma şansına erişerek edebiyata ve Türkçe diline olan sevgisini pekiştirmiştir. Banarlı’nın tedrisatından geçmek, onun ilerleyen yıllardaki araştırmacı yazar kimliğinin temellerini sağlamlaştırdı.
Kiel Üniversitesi ve Minimum Maliyet İlkesi
Eğitimini başarıyla tamamlayan Ali Nejat Ölçen, iktisat dünyasında adını altın harflerle yazdıracak teorik çalışmalara imza atmıştır. Almanya’nın köklü eğitim kurumlarından Kiel Üniversitesi bünyesinde 1962 yılında yürüttüğü bilimsel çalışmalar kapsamında endüstriyel yer seçiminde maksimum maliyet ilkesinin geçersizliğini kesin olarak kanıtlayan Ölçen, iktisat teorisine yepyeni bir soluk getirmiştir. Maksimum maliyet yaklaşımını matematiksel metotlarla çürüttükten sonra, iktisat literatürüne Minimum Maliyet ilkesini önermiştir. Onun bu büyük yankı uyandıran bilimsel araştırması, 1965 yılında saygın ekonomi dergisi Weltwirtschaftliches Archiv’de yayımlanarak dünya çapında kabul gördü. Böylece dünya genelinde büyük takdir topladı. İktisadı geleneksel kalıpların dışında değerlendiren yazar, bu alanı bir bilim dalı olarak değil, kendine has kuralları olan bir disiplin olarak tanımlamayı tercih etmiştir.
Devlet Planlama Teşkilatından Meclis Kürsüsüne
Ali Nejat Ölçen, akademik birikimini devletin kalkınma hamlelerine yansıtmak amacıyla bürokraside ve siyasette de aktif görevler aldı. Ülkenin planlı kalkınma döneminde Devlet Planlama Teşkilatı bünyesinde uzman olarak çalıştı. Aynı zamanda Hacettepe Üniversitesi Ekonomi Bölümü’nde öğretim görevlisi olarak dersler vererek çok sayıda genç iktisatçının yetişmesine katkı sağladı. Akademik ve bürokratik çalışmalarını siyaset sahnesine taşıyan Ölçen, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde XV. ve XVI. dönem İstanbul milletvekili olarak görev yaptı. Parlamentodaki çalışmalarıyla halkın sesi olan siyasetçi, ömrünün ilerleyen yıllarında da toplumsal mücadelesini sürdürdü.
Ölçen, toplumsal fayda sağlamak ve insan haklarını savunmak amacıyla çok yönlü faaliyetlerde bulunmuştur:
- Türkiye İnsan Hakları Kurumu Vakfı (TİHAK) kurucu üyeliği üstlenerek demokratik değerlerin yerleşmesine katkıda bulunmuştur.
- 1999 yılında Atatürkçü Düşünce Derneği Genel Merkezi tarafından verilen başarı ödülüne layık görülmüştür.
- 2015 yılı itibarıyla Vatan Partisi’ni destekleyerek aktif siyasi duruşunu ve ülke meselelerine olan ilgisini sürdürmüştür.
Aile yaşantısında da örnek bir profil çizen Ali Nejat Ölçen, evli ve iki çocuk babasıydı. Ailesi onun en büyük destekçisiydi. Ömrünün son anına kadar yazmayı, araştırmayı ve üretmeyi bırakmayan bu değerli cumhuriyet aydını, 16 Kasım 2020 tarihinde 98 yaşında hayata gözlerini yummuştur.