Türkiye'de modern coğrafya biliminin temellerini atan öncü akademisyenlerden Ali Macit Arda, 1887 yılında İstanbul Bakırköy'de dünyaya gelmiş ve Cumhuriyet döneminin eğitim ile bilim politikalarına yön vererek 19 Mart 1967 tarihinde aramızdan ayrılmıştır. Bakırköy'de başlayan hayat yolculuğunu Paris'e taşıyan Arda, Osmanlı Devleti'nin son döneminde Avrupa'ya gönderilen seçkin talebeler arasında yer alarak kazandığı akademik birikimi ülkesine taşımıştır. Eğitime adanmış koca bir ömür. Hem Darülfünun bünyesindeki kürsüsü hem de üstlendiği idari görevlerle Türk eğitim sisteminin modernleşmesine hayatı boyunca çok önemli katkılar sunmuştur.
Paris'ten Darülfünun Kürsüsüne Uzanan Bilim Yolculuğu
İlk öğrenimini Hamidiye Bakırköy Rüştiyesinde tamamlayan genç Macit, ardından Kabataş Lisesinde ortaöğrenimini bitirdi. Meşrutiyet döneminin yarattığı yenilikçi atmosferde, Osmanlı Hükümeti tarafından yükseköğrenim görmesi için Avrupa'ya gönderilen ilk öğrenci grubu arasında yer almayı başardı. Fransa'ya giden Arda, 1914 senesinde Paris Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Zümresinden başarıyla mezun oldu. Bu süreçte ünlü coğrafyacı Paul Vidal de la Blache'ın geliştirdiği Fransüz ekolünden derinden etkilendi. Yurda dönüşü I. Dünya Savaşı'nın patlak verdiği zorlu günlere rastlayınca, vatan borcunu ödemek amacıyla Kızılay bünyesinde görevlendirildi.
Savaşın sona ermesi ve mütareke günlerinin başlamasıyla birlikte, akademik kariyerine Darülfünun coğrafya muallimi olarak adım attı. Dönemin önde gelen isimlerinden Faik Sabri Duran'ın kurumdan ayrılması üzerine Beşeri Coğrafya Müderrisliği makamına getirildi. Bu kürsüde, Faik Sabri Duran ve Selim Mansur ile birlikte Fransüz coğrafya yaklaşımını başarıyla temsil etti. Aynı dönemde coğrafya bölümünde, Viyana'da Rittel-Ratzel okulunda eğitim alan Hamit Sadi Selen ile Alman profesörlerin yönetimindeki Alman ekolü de faaliyet gösteriyordu. Böylelikle Ali Macit Arda, Darülfünun çatısı altında farklı bilimsel yaklaşımların harmanlanmasında kilit bir rol üstlenmiş oldu.
Eğitim Dünyasında İz Bırakan İdari ve Akademik Görevler
Ali Macit Arda, sadece üniversite kürsülerinde ders veren bir akademisyen olmanın ötesinde, ülkenin en prestijli eğitim kurumlarında öğretmenlik ve yöneticilik yaptı. Meslek hayatı boyunca üstlendiği görevlerin bir kısmı şu şekildedir:
- İstanbul Sultanisi bünyesinde coğrafya öğretmenliği,
- Yüksek Muallim Mektebi bünyesinde okul müdürlüğü,
- Mülkiye Mektebi ve İstanbul Kız Muallim Mektebi kadrolarında öğretmenlik,
- Maarif Vekaleti çatısı altında Yüksek Tedrisat Umum Müdürlüğü,
- Haydarpaşa Lisesi ve 1937-1939 yılları arasında Galatasaray Lisesi coğrafya öğretmenliği,
- Yüksek Ekonomi ve Ticaret Okulu bünyesinde profesörlük görevi.
Fransızcayı çok iyi seviyede bilmesi, onun batı literatürünü yakından takip etmesini ve değerli kaynakları Türkçe coğrafya literatürüne kazandırmasını sağladı. Dönemin popüler lise ders kitaplarından olan Gallouedec ve Maurette serisinin Avrupa cildini Türkçeye aktardı. Meslektaşı İbrahim Hakkı Akyol ile ortaklaşa hazırladığı Genel Coğrafya tercümesi ve Milli Eğitim Bakanlığı'nın Öğretmen Kitapları dizisinden çıkan coğrafya öğretim metodolojisine dair çevirisi, Türk eğitim dünyası için başucu eserleri haline geldi.
Uzlaşmacı Bir Kimlik ve Türk Coğrafya Kurumu Yılları
Akademik başarılarının yanı sıra Ali Macit Arda, kişiliğiyle de çevresinde derin saygı uyandıran bir entelektüeldi. Demokratik duruşu, aristokrat tavırları, teşvik edici yapısı ve yüksek hoşgörüsü ile tanınırdı. Siyasi alandaki faaliyetlerde de başarılı bir profil çizmiştir. Aynı zamanda hoşgörüsü ve sakin yapısıyla da bilinirdi. Onun bu yapıcı ve birleştirici karakteri, özellikle Türk Coğrafya Kurumu'nun kuruluş aşamasında ve sonrasında gerçekleşen hararetli tartışmalarda kendisini göstermiştir.
Kurumun gerçekleştirdiği ve zaman zaman oldukça sert bilimsel tartışmalara sahne olan toplantılarına başkanlık eden Arda, en gergin anlarda bile sakinliğini koruyarak ortamı yatıştırmayı başarmıştır. Türk Coğrafya Kurumundaki başkanlık görevini hiçbir zaman resmi bir unvandan ibaret görmemiş, bu mesleşe ve bilim dalına ömrünün sonuna dek içten bir bağlılık sergilemiştir. Sade bir hayat sürdü. 1952 yılında emekliliğe ayrılan ve sade ama onurlu bir yaşam süren değerli bilim insanı, 19 Mart 1967'de vefat ettiğinde arkasında modern Türk coğrafyasının güçlü temellerini bırakmıştır.