Malatya doğumlu astrofizikçi Mehmet Ali Alpar, Türkiye'de nötron yıldızları ve pulsarlar denildiğinde akla gelen ilk isimlerdendir. Kendisi, ülkemizin önde gelen bilim insanları arasında yer alır. 1950 yılında dünyaya gelen akademisyen, ülkemizde özerk bilim anlayışının yerleşmesi adına 2011 yılında Bilim Akademisi'nin kurucu başkanlığını üstlenerek akademi dünyasında yeni bir dönem başlatmıştır. Alpar, kariyeri boyunca astrofizikten kozmolojiye kadar geniş bir yelpazede çalışmalar yürütmüştür. Aynı zamanda popþler bilim yazılarıyla da geniş kitlelere ulaşmıştır.
Eğitim Hayatı ve Akademik Temelleri
Mehmet Ali Alpar, öğretmen bir anne ve babanın evladı olarak 27 Kasım 1950 tarihinde Malatya'da doğdu. Tarih öğretmeni babası Nail Alpar ve Fransızca öğretmeni annesi Cemile Alpar'ın mesleki görevleri nedeniyle çocukluğu farklı şehirlerde geçti. Bu sebeple ilk ve ortaöğrenim hayatını Amasya, Sivas ve Ankara illerinde tamamladı. Daha sonra 1968 yılında Robert Akademi'den mezun oldu. Yükseköğrenimi için Orta Doğu Teknik Üniversitesi Fizik Bölümü'nü seçen Alpar, bu bölümden 1972 yılında mezuniyetini aldı. Akademik kariyerine yurt dışında devam ederek 1977 yılında Cambridge Üniversitesi'nde doktora derecesini başarıyla tamamladı.
Kariyer Basamakları ve Bilim Dünyasındaki İzleri
Doktora derecesinin ardından Boğaziçi Üniversitesi Fizik Bölümü bünyesinde görev yapan Alpar, yurt dışında da çalışmalarını sürdürdü. Bu kapsamda Columbia Üniversitesi ve Illinois Üniversitesi bünyesinde çeşitli akademik araştırmalarda bulundu. Türkiye'ye dönüş yaptıktan sonra ise TÜBİTAK Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü çatısı altında önemli görevler üstlendi. Akademik yaşamı süresince pek çok saygın kurumda araştırma ve eğitim faaliyetleri yürüten Alpar'ın görev aldığı başlıca kuruluşlar şunlardır:
- Boğaziçi Üniversitesi
- Columbia Üniversitesi
- Illinois Üniversitesi
- TÜBİTAK Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü
- Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Sabancı Üniversitesi
1990 senesinde ODTÜ Fizik Bölümü kadrosuna öğretim üyesi olarak katılan Alpar, derslerindeki başarısıyla kısa sürede öne çıktı. Nitekim 1994 yılında bölüm öğrencileri tarafından en iyi öğretim üyesi unvanına layık görüldü. Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi'nin de kuruluşundan itibaren kadrosunda yer alan bilim insanı, üniversitenin Temel Geliştirme Programı'nın 2004-2010 yılları arasında ilk direktörü oldu. Benzer şekilde 2003 yılında da Sabancı Üniversitesi öğrencileri tarafından yılın en iyi öğretim üyesi seçildi.
Bilimsel Topluluklar ve İdari Sorumluluklar
Alpar, idari alanda da önemli sorumluluklar üstlenmekten geri durmadı. Bu çerçevede 1993-1997 yılları arasında hem Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Konseyi hem de TÜBİTAK Bilim Kurulu bünyesinde üye olarak görev yaptı. TÜBİTAK bünyesindeki Popüler Bilim Kitapları projesini başlatan yayın kurulunun da aktif bir üyesiydi. Ayrıca Türk Astronomi Derneği (TAD) çatısı altında 1992-1994 ve 2006-2012 dönemlerinde başkanlık görevini yerine getirdi. Astrofizik alanındaki büyük katkıları nedeniyle, 2010 yılında kendisinin 60. yaş günü şerefine İzmir Çeşme'de uluslararası bir astrofizik konferansı düzenlendi.
Bilim Akademisi'nin Kuruluşu ve Popüler Bilim
2011 yılında, üyesi olduğu Türkiye Bilimler Akademisi'ne üyelerin bilimsel çalışmaya göre değil, hükümetçe seçilmesini öngören kanun hükmünde kararname yayınlanması üzerine TÜBA'dan tepki olarak istifa etti. Akademik özerkliği savunan 17 bilim insanıyla Bilim Akademisi'ni kurdu. Kuruluşunun ardından bu yeni yapının kurucu başkanlığı görevini yürüttü. Bilimsel bilginin topluma yayılmasını önemseyen Alpar, sarkac.org portalında popüler bilim yazıları yazmaktadır. Özellikle fizik, evrim, kozmoloji ve koronavirüs gibi geniş kitleleri ilgilendiren güncel konularda halkı bilgilendirici açıklamalarda bulunur. Günümüzde Sabancı Üniversitesi bünyesinde emeritus öğretim üyesi sıfatıyla akademik yaşamını sürdürmektedir. Ayrıca Medyascope+ ekranlarında Bilim, Bilgi ve Demokrasi söyleşilerini hazırlayıp sunarken, NeoSkola platformunda da Popüler Bilim Tarihi dersleri vermektedir.