Millî Mücadele'nin ve Cumhuriyet'in inşasında etkin roller üstlenmiş olan Ahmet Hamdi Ülkümen (Nebizade Hamdi Bey), 1888 yılında Serez'de dünyaya gelen ve 23 Şubat 1969'da İstanbul'da hayatını kaybeden seçkin bir Türk gazeteci, siyasetçi ve eğitimcidir. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ilk açılışından itibaren altı dönem boyunca aralıksız yirmi iki yıl parlamenterlik yapan Ülkümen, Mustafa Kemal Atatürk'e yakınlığıyla ve Cumhuriyet gazetesinin üç kurucu ortağından biri olmasıyla modern Türk basınının ve siyasetinin temel taşları arasında yer almıştır. Genç yaşlardan itibaren kalemiyle işgallere direnen ve eğitim alanında açtığı İnkılap Liseleri ile yeni nesilleri yetiştiren bu çok yönlü şahsiyet, ülkenin dönüm noktalarında aktif görevler üstlenmiştir.
Selanik'ten Paris'e Uzanan Gençlik ve Eğitim Yılları
Kolağası Mazhar Nebi Bey ile Hayriyet Şerif Hanım'ın evladı olarak dünyaya gelen Ahmet Hamdi Ülkümen, çocukluk ve ilk gençlik yıllarını eğitimini tamamlayacağı Trabzon'da geçirdi. Trabzon'daki ilk ve orta öğreniminin ardından yolu, dönemin entelektüel merkezi Selanik'e düştü. Burada gazeteci Zekeriya Sertel ile yolları kesişen Ülkümen, onunla birlikte ilk kaleme aldığı eser olan Hayat ve Şebap (Hayat ve Gençlik) adlı kitabı çıkardı. 1911 yılına gelindiğinde Selanik'te neşredilen Yeni Felsefe dergisinin kurucu kadrosunda kendine yer buldu. Ayrıca fikir dünyasını zenginleştirdiği bu dönemde Turan ve Türk İli gazetelerinin sorumlu müdürlüklerini yürüttü. Ekim 1912'de patlak veren Balkan Savaşı'na katılarak cephede görev aldı. Savaşın ardından eğitimini sürdürmek amacıyla Fransa'ya giden Ahmet Hamdi Ülkümen, Paris'teki Sorbonne Üniversitesi'nde hukuk eğitimi gördü. Paris'te de boş durmayarak Zekeriya Sertel ile birlikte Türk Talebe Yurdu'nu kurdu ve buradaki Türk gençlerini teşkilatlandırmayı başardı.
Millî Mücadele ve Parlamento Yılları
Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle birlikte öğrenimini yarıda bırakıp İstanbul'a dönüş yaptı. İşgal altındaki payitahtta Yeni Gün gazetesinde çalışmaya başlayarak Osmanlı topraklarının haksızca işgal edilmesine sert tepki gösterdi. Bu dönemde kaleme aldığı ve millî mücadeleyi savunan coşkulu yazıları nedeniyle hakkında tutuklama emri çıkarıldı. Tutuklanma tehdidi üzerine Anadolu'ya geçerek bağımsızlık mücadelesinin kalbine ulaştı. Ankara'da kurulan ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Trabzon milletvekili sıfatıyla katıldı. Ahmet Hamdi Ülkümen, ilk meclisin en genç parlamenteri unvanını taşıyordu. Meclisin açıldığı 1920 yılından 1942 yılına kadar tam 22 yıl boyunca, yani birinci dönemden altıncı dönemin sonuna kadar aralıksız olarak milletvekilliği yaptı. Bu süreçte Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'e en yakın siyasetçilerden biri olmayı başardı. Anadolu'daki milletvekilliği görevi sırasında da boş durmayarak millî mücadeleye kalemiyle destek vermeyi sürdürdü ve yazılarıyla Anadolu'da Yenigün gazetesine güç kattı.
Basın Dünyası ve Eğitim Atılımları
Ahmet Hamdi Ülkümen, siyasi kariyerinin yanı sıra Türk basın tarihine yön veren girişimleriyle de tanınır. Türk basın tarihinin en köklü yayın organlarından olan Cumhuriyet gazetesinin üç kurucu ortağından biri olarak adını tarihe yazdırdı. Ayrıca 1926 ve 1927 yılları arasında yakın dostu Zekeriya Sertel ile birlikte Yenises gazetesini çıkararak gazetecilik mesleğini sürdürdü. Hem Cumhuriyet hem de Yenises sütunlarında yazarlık yaparak dönemin entelektüel birikimine katkı sundu. Basın ve siyasetin ötesinde bir diğer büyük tutkusu ise eğitimcilikti. Ülkenin kalkınmasının eğitimle mümkün olacağına inanan Ülkümen, 1931 yılında Uşak ve İstanbul'da kapılarını açan İnkılap Liseleri'nin kuruculuğunu üstlendi. Zaman içinde adları sırasıyla Ülkü ve Yüce Ülkü olarak değiştirilen bu eğitim kurumlarının uzun yıllar boyunca yöneticiliğini yaptı. Eğitim alanındaki bu vizyoner adımlarıyla genç Cumhuriyet'in modern okul modellerinin geliştirilmesinde önemli bir misyon üstlenmiş oldu.
Ahmet Hamdi Ülkümen'in meslek hayatı boyunca katkı sunduğu ve yönetiminde bulunduğu başlıca yayın organları şunlardır:
- Cumhuriyet Gazetesi (Kurucu Ortak)
- Yeni Gün ve Anadolu'da Yenigün (Yazar)
- Yenises Gazetesi (Kurucu Ortak)
- Yeni Felsefe Dergisi (Kurucu)
- Turan Gazetesi ve Türk İli Gazetesi (Sorumlu Müdür)