Ahmet Hamdi Akseki, 1887 yılında Antalya'nın Güzelsu beldesinde dünyaya gelen, Türkiye Cumhuriyeti'nin dini hayatına yön veren en önemli İslam alimlerindendir. Kendisi, genç yaşlardan itibaren gösterdiği üstün azimle ilim basamaklarını teker teker tırmanmış ve 1947 yılında ülkenin üçüncü Diyanet İşleri Başkanı olmuştur. Hayatını İslam dininin doğru anlaşılması üzerine yaptığı çalışmalara, kaleme aldığı makalelere ve eğitim faaliyetlerine vakfeden bu öncü şahsiyet, 9 Ocak 1951 tarihinde görevi başında vefat etmiştir. Onun yaşam yolculuğu, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden modern Türkiye Cumhuriyeti'ne uzanan köklü bir ilmi birikimin, sarsılmaz bir vatan sevgisinin ve toplumsal sorumluluk bilincinin en berrak yansımalarından biridir.
Medrese Yılları ve Birinciliklerle Dolu Eğitim Hayatı
Güzelsu'da Mahmud Efendi ile Hatice Hanım'ın evladı olarak dünyaya gelen Akseki, ilk dini eğitimini ve kutsal kitabımız Kur'an-ı Kerim'i okumayı babasından öğrenmiştir. İlim yolundaki sönmeyen kararlılığı onu önce bölgedeki Mecidiye Medresesi'ne, ardından dini ilimlerde daha da derinleşmek amacıyla Ödemiş'e kadar sürüklemiştir. Ödemiş'te gerçekleştirdiği başarılı eğitim sürecinin ardından ilmin ve kültürün merkezi olan İstanbul'a gelerek Fatih semtindeki medreselerde akademik çalışmalarını sürdürmüştür. Üstün zekası ve disiplinli çalışmasıyla girdiği her eğitim kurumunda kendisini gösteren Akseki, dönemin en prestijli yükseköğretim kurumlarını en yüksek dereceyle tamamlamıştır. Bu okul birincilikleri onun üstün dehasının açık bir göstergesidir.
Eğitim hayatını bu parlak başarılarla taçlandırdıktan sonra muallimlik, kürsü şeyhliği ve medrese hocalığı gibi çeşitli unvanlarla bilgisini ve birikimini genç nesillere aktarmaya başlamıştır. Aynı zamanda güçlü kalemiyle de dikkat çeken Akseki, dönemin fikir hayatına yön veren mecmualarda ve ansiklopedilerde çok sayıda makale kaleme almıştır. Fikir dünyasının zenginliği ve durmak bilmeyen üretkenliğiyle kısa sürede memleketin ilim çevrelerinde haklı bir saygınlık ve derin bir hürmet kazanmıştır.
Akseki'nin birincilikle mezuniyet derecesi alarak tamamladığı bu nitelikli eğitim kurumları şunlardır:
- Darülfünun Ulumi aliye-i Diniye
- Darülhilafetil Aliye
- Medresetül Mütehassısîn
Yazılarıyla toplumsal bilincin gelişmesine katkı sunduğu başlıca yayınlar şunlardır:
- Sebîlürreşâd
- Selamet
- Mahfil
- Yeşilay
- İslam-Türk Ansiklopedisi
Bulgaristan Günleri, Milli Mücadele ve İstiklal Mahkemesi
Balkan Savaşları patlak vermeden hemen önce Sebilürreşad dergisi adına muhabir olarak Bulgaristan'a giden Akseki, oradan gönderdiği tarihi mektuplarla dönemin durumuna ışık tutmuştur. Anadolu topraklarında bağımsızlık mücadelesinin meşalesi yandığında ise İstanbul'daki görevini tereddüt etmeden bırakarak Milli Mücadele'ye destek vermek üzere Ankara'ya intikal etmiştir. Vatanın kurtuluşuna adanmış bu onurlu duruşunun yanı sıra, 1923 yılında Darülhilafe medreselerinin ıslah edilmesi ve modernize edilmesinde de son derece kritik roller üstlenmiştir. Eğitim alanında gerçekleştirdiği bu başarılı reform çalışmaları, yeni kurulan devletin lideri Mustafa Kemal Atatürk'ün de büyük takdirini ve övgüsünü kazanmıştır. Atatürk onu bu çalışmalarından ötürü bizzat övmüştür.
Sonraki süreçte İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde hadis müderrisliği görevini üstlenmiş, aynı zamanda Diyanet azası olarak ilk başkan Mehmet Rifat Börekçi'nin yardımcılığını yürütmüştür. Ancak bu parlak ve hizmet dolu kariyer yolu, 1925 yılında son derece çetin ve haksız bir sınavla karşı karşıya kalmıştır. Kuruluş yılı 1920 olan Tarîkat-ı Salâhiyye Cemiyeti'ne üye olduğu ve bu yapının faaliyetlerine katıldığı yönündeki iddialarla Ankara İstiklâl Mahkemesi'nde yargılanmıştır. Tarihe Distolcular Davası olarak geçen bu davada cemiyetle ilişiği bulunan on bir kişi idam cezasına çarptırılmış, birçok sanık ise ağır hapis cezalarına çarptırılmıştır. Akseki bu davada suçsuz bulunarak beraat etmiştir.
Diyanet Başkanlığı Dönemi ve Mirası
Tarih yaprakları 1947 yılını gösterdiğinde, sahip olduğu devasa ilmi birikim ve tecrübe neticesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin üçüncü Diyanet İşleri Başkanı olarak bu makama getirilmiştir. Bu ulvi görevi devraldıktan sonra ömrünün son nefesine kadar büyük bir aşk ve ciddiyetle çalışan Akseki, 9 Ocak 1951'de görevi başında vefat etmiştir. Naaşı Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedilmiştir. Onun geride bıraktığı zengin manevi ve ilmi miras, kendisinden sonra gelen nesiller için de her dönemde yol gösterici bir fener olmayı sürdürmüştür. Yaşamının sonraki yıllarında kızı Necla Akseki, Türk siyasetinin bilinen simalarından olan ve ilerleyen dönemde Ankara Belediye Başkanlığı da yapacak olan Mehmet Altınsoy ile evlenmiştir. Bu evlilik iki aileyi birbirine bağlamıştır.