Ahmet Hamdi Başar, yani namıdiğer Limancı Hamdi, Cumhuriyet'in kurucu kadroları arasında yer alan çok yönlü bir Türk siyasetçi ve başarılı yöneticidir. 1897 senesinde İstanbul’da dünyaya gelen Başar, ömrü boyunca ülkenin iktisadi ve siyasi gelişimi adına adeta durmaksızın mücadele vermiştir. Eğitim hayatını İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü'nde tamamlamıştır. Milli iradenin tecelli ettiği 1. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne seçilerek meclisin ilk dönem milletvekilleri arasında tarihi bir görev üstlenmiştir.
Milli Mücadele Dönemi ve Limancılık Faaliyetleri
Milli bağımsızlık mücadelesinin en kritik günlerinde eşi Şükûfe Nihal Başar ile birlikte büyük bir azimle hareket eden Ahmet Hamdi Bey, vatanın kurtuluşu ve milli uyanış adına canla başla katkı sunmuştur. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurucularından olan çift, vatanın bağımsızlığı adına evlerinde gizli toplantılar düzenlemiştir. İstanbul Şişli'deki bu evde kurtuluş mücadelesinin kararları belirlenmiştir. Milli iktisat vizyonuna inanan Başar, 1918'de İstanbul sınırları içinde Ahali İktisat Fırkası adıyla siyasi bir oluşum meydana getirmiştir. İstanbul Liman Şirketi'nin kurucu genel müdürü ve yöneticisi olması, bu tarihi lakabı almasını sağlamıştır.
Atatürk ile Serbest Fırka Görüşmesi ve Ülke Gezisi
Türk siyasetinin en ilginç safhalarından biri olan Serbest Cumhuriyet Fırkası tecrübesinde Ahmet Hamdi Başar, 1930 yılında partinin kurulmasından birkaç ay sonra son derece kritik bir hamle gerçekleştirmiştir. Ankara'ya giderek Mustafa Kemal Atatürk'e gerici unsurların partiye akın ettiğini, buna hakim olamayacağını ve hareketin Atatürk'e de karşı olduğunu aktarmıştır. Görüşme esnasında Atatürk "Bu vefasızlık neyin nesi?" diye sorduğunda, büyük bir nezaket içinde cevap vermiştir. Tarihi yanıt sadece üç kelimeden ibarettir: 'Halk dışarıda kaldı.' Partinin tasfiyesinin ertesi günü iktisat müşaviri sıfatıyla Atatürk ile birlikte büyük bir tetkik gezisine katılmıştır.
Ekonomik Kongre Girişimi ve Çok Partili Siyaset
Ülke iktisadiyatının gelişmesi ve milli ticaret ağlarının güçlenmesi adına ömrünü adayan Ahmet Hamdi Başar, bu yolda sivil örgütlenmelere de büyük ehemmiyet göstermiştir. Kurucuları arasında bulunduğu İstanbul Tüccar Derneği, onun bu alandaki en önemli mücadele zeminlerinden biri haline gelmiştir. Derneğin öncülüğünde, Cumhuriyet tarihinin ikinci büyük iktisat kongresi olarak kayıtlara geçen 1948 Türkiye İktisat Kongresi'nin düzenlenmesine bizzat öncülük etmiştir. Bu tarihi kongre, 22-27 Kasım 1948 tarihleri arasında yerli ve yabancı temsilcilerin katılımıyla büyük bir heyecanla gerçekleştirilmiştir. Ahmet Hamdi Bey, kongre oturumlarında ticaret, devletçilik ve vergi gibi can alıcı ekonomik başlıklarda kapsamlı raporlar ve öneriler sunmuştur. Ülkenin iktisadi yapısını güçlendirmek adına durmaksızın çalışmıştır. Bu doğrultuda meclise çok sayıda kanun teklifi sunmuştur.
Ahmet Hamdi Başar'ın Türk iktisat tarihine yön veren başlıca çalışmaları şunlardır:
- Ahali İktisat Fırkası'nın 1918 yılında İstanbul'da kurulması,
- İstanbul Liman Şirketi'nin kurucu genel müdürlüğü görevinin üstlenmesi,
- 1948 Türkiye İktisat Kongresi'nin İstanbul Tüccar Derneği öncülüğünde toplanması.
İsmet İnönü’nün 10 Mayıs 1946 tarihindeki Cumhuriyet Halk Partisi Kurultayı nutkunda, Cumhurbaşkanlığı ile Parti Başkanlığı görevlerini beraber yürüteceğini ilan etmesi üzerine Başar bu kararın karşısında durmuştur. Devlet başkanlığı ile parti liderliğinin tek elde toplanmasını demokratik esaslara tamamen aykırı bulan Başar, tepkisini dile getirmekte gecikmemiştir. Bu tarihi konuşmadan yaklaşık bir hafta sonra, yani 19 Mayıs günü, İnönü'ye doğrudan Açık Dilekçe başlıklı bir eleştiri broşürü takdim etmiştir. Bu broşürde ülkenin geleceğine dair ciddi endişelerini samimiyetle paylaşmıştır. Ancak bu çıkışından herhangi bir netice alamamıştır. Bunun üzerine ilkeli duruşunu koruyarak üyesi olduğu Cumhuriyet Halk Partisi'nden istifa etme kararı almıştır.
Cumhuriyet Halk Partisi'nden ayrılan Başar, daha sonra muhalefette yükselen Demokrat Parti saflarından milletvekili adayı olarak siyasi arenaya geri dönmüştür. 1950 genel seçimlerinde Demokrat Parti'nin büyük bir zafer kazanarak iktidara gelmesiyle birlikte İstanbul Milletvekili seçilmeyi başarmıştır. Meclis çatısı altında, 1953 yılı sonlarına kadar milletvekili sıfatıyla milletine hizmet etmeye gayret göstermiştir. Ancak ülkenin hızlıca kalkınması için hazırlayıp sunduğu kanun tekliflerinin meclis çoğunluğu tarafından kabul görmemesi onu derinden sarsmıştır. Yaşadığı bu büyük hayal kırıklığının ardından, 1953 senesinde Demokrat Parti'den de tamamen istifa ederek aktif siyaset sayfasını kapatmıştır. Cumhuriyet tarihinin en cesur ve ilkeli simgelerinden biri olan Ahmet Hamdi Başar, 26 Haziran 1971 tarihinde vefat etmiştir.