Dr. Abdurrahman Melek, 1896 yılında Antakya'da dünyaya gelen, Hatay'ın anavatana katılma sücinde büyük rol oynayan efsanevi bir siyasetçi ve hekimdir. Milletler Cemiyeti'nin 19 Mayıs 1937 tarihinde aldığı karar doğrultusunda kurulan Hatay Devleti'nin başbakanı olarak tarihe geçmiştir. Siyasi alandaki büyük başarılarını öncelikle aldığı tıp eğitimiyle harmanlayan Melek, çevresinde üstün diplomatik zekası ve yeteneğiyle tanınır. Gençlik yıllarından itibaren Hatay davasının öncülüğünü üstlenmiş ve bölgenin kaderini değiştiren kadroda yer almıştır. Türk diplomasisinin önemli isimlerinden biri olan bu tarihi şahsiyet, yaşamı boyunca milletvekilliği ve Merkez Bankası yöneticiliği gibi üst düzey görevleri başarıyla yürütmüştür.
Tıp Eğitiminden Hatay'ın Bağımsızlık Mücadelesine
Abdurrahman Melek, eğitim hayatı boyunca farklı şehirlerde bulunarak geniş bir vizyon edindi. Genç yaşta Halep Sultaniyesi'nde başlayan öğrenim süreci, ardından Beyrut Üniversitesi'ndeki derslerle devam etti. Tıp alanındaki uzmanlığını ise İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi bünyesinde tamamlayarak başarıyla mezun oldu. Ayrıca tıp fakültesinden mezun olduktan sonra doktorluk mesleğini icra etmeye başladı. Ancak vatan sevgisi onu kısa sürede bölgesel mücadelenin merkezine çekti.
Hatay'ın Türkiye topraklarına katılması yönünde yürütülen mücadelenin en ön safında yer alan liderlerden biri haline geldi. İstanbul'da bulunduğu yıllarda Hatay Erkinlik Cemiyeti'nin İstanbul Şubesi başkanlığı görevini üstlendi. Tecrübeli siyasetçi, Hatay bölgesinin geleceğini belirleyen diplomatik aşamaların tamamında aktif roller yürüttü. Özellikle Cenevre kentinde Fransız temsilcilerle yapılan ve bölgenin geleceğini belirleyen zorlu Hatay müzakerelerinde Türk Heyeti içerisinde yer alarak, Türkiye'nin tezlerini uluslararası alanda büyük bir kararlıklıkla savundu. Bu müzakereler, Hatay'ın geleceğini şekillendiren en önemli anlaşma zeminlerinden biri olmuştur.
Hatay Valiliği ve Başbakanlık Yđlları
Hatay Devleti kurulmadan önceki geçiş sürecinde yönetimi koordine etmek üzere Hatay Valiliği görevine getirildi. Bu görev kapsamında, devletin kurulması için gereken yasal ve idari hazırlıkları titizlikle yürüttü. Hatay Devleti nihayet kurulduğunda ise Mustafa Kemal Atatürk'ün de onayı alınarak bu yeni devletin başbakanlığına atandı. Hükümt başkanı olarak, bölgede huzurun sağlanması ve Türkiye ile bütünleşme sürecinin başarıyla yönetilmesi için çalıştı. Ayrıca başbakanlık görevini sürdürürken Hatay'ın bağımsızlık adımlarında hep öncü oldu.
Bu dönemde üstlendiği önemli sorumluluklar ve yürüttüğü görevler şunlardır:
- Cenevre sınırlarında yürütülen zorlu uluslararası müzakereler boyunca Türk delegasyonu bünyesinde aktif şekilde görev almak
- Hatay Devleti'nin bağımsızlık ilanına giden yolda geçici valilik makamını üstlenerek kuruluş hazırlıklarını titizlikle yönetmek
- Mustafa Kemal Atatürk'ün de yüksek onayı doğrultusunda yeni bağımsızlığına kavuşan devletin ilk başbakanı olarak hizmet etmek
- Hatay topraklarının anavatana resmen katılması sürecinde hem yerel hem de ulusal düzeydeki direniş ve teşkilatlanma hareketlerine öncülük etmek
Parlamento Kariyeri ve Ankara Siyasetindeki Rolü
Dr. Abdurrahman Melek, henüz Hatay Devleti başbakanlığı görevini aktif olarak sürdürürken ve bu topraklar henüz Türkiye Cumhuriyeti'ne resmen dahil edilmemişken, ülkenin siyasi geleceğini şekillendirmek adına çok önemli bir adım attı. 1939 yılının Mart ayında, aynı zamanda yürütülmek üzere Gaziantep milletvekilliğine seçildi. Böylece Melek, henüz Hatay tam entegre olmadan Ankara siyasetinde söz sahibi oldu. Kendisi bu dönemde çift taraflı siyasi temsil yürütmüştür.
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde oldukça aktif ve uzun soluklu bir parlamento hayatı geçirdi. TBMM bünyesinde altıncı, yedinci ve sekizinci dönemlerde Gaziantep milletvekilliği görevini başarıyla sürdürdü. Hatay'ın büyük mücadeleler sonucunda anavatana resmen katılmasının ardından ise, dokuzuncu yasama döneminde kendi doğup büyüdüğü toprakları temsil etmek üzere Hatay milletvekili sıfatıyla meclis çatısı altında çalışmalarını sürdürdü. Yasama organındaki bu yđlları boyunca ülke yönetimine tecrübesiyle yön verdi.
Merkez Bankası Görevi ve Edebi Mirası
Milletvekilliği döneminden sonra finansal yönetim alanına da katkı sağlamayı sürdürdü. 1958 ile 1961 yılları arasında Merkez Bankası Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yaptı. Bu yıllar içerisinde bir dönem de yönetim kurulu başkan vekilliği makamında bulunarak bankanın yönetimine liderlik etti. Ayrıca bu dönemdeki iktisadi katkıları da dikkat çekiciydi.
Tarih sahnesinde büyük bir mücadeleye sahne olan Hatay'ın kurtuluş sürecini ve bu süreçte Fransız yönetimine karşı verilen diplomatik savaşı birinci ağızdan gelecek nesillere aktarmak isteyen Melek, tüm anılarını kaleme almaya karar verdi. Bu amaçla kaleme aldığı anılarını Hatay Nasıl Kurtuldu isimli kitabında bir araya getirdi. Bu önemli tarihi kaynak, Türk Tarih Kurumu tarafından 1966 yılında basılarak okuyucularla buluşturuldu.
Dr. Abdurrahman Melek, 13 Ocak 1978 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yumdu. Değerli siyasetçinin kabri, Ankara Karşıyaka Mezarlığı'nda bulunmaktadır.