Türkiye'nin emek ve sendikacılık tarihine yön veren en önemli isimlerden biri olan Abdullah Baştürk, 29 Mayıs 1929'da Yalova'da hayata gözlerini açtı ve ömrünü işçi sınıfının hak arama mücadelesine adadı. Zorlu çocukluk yıllarının ardından sıhhı tesisatçı olarak başladığı çalışma hayatında azmiyle basamakları tek tek tırmanan Baştürk, Genel-İş ve DİSK (Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu) genel başkanlıklarını yürüterek Türk sendikal hareketinin zirvesine ulaştı. 21 Aralık 1991 tarihinde İstanbul'da aramızdan ayrılan efsanevi lider, Türkiye'nin ilk yasal grevini örgütleyerek emek dünyasının gidişatını kökten değiştirdi.
İşçilikten Sendika Liderliğine Uzanan Yol
Yalova'nın Güney Köyü'nde dünyaya gelen Baştürk, ailesinin yaşadığı maddi imkansızlıklar nedeniyle ortaokul eğitimini yarıda bırakmak zorunda kaldı. Genç yaşta ekmek teknesine adım atarak farklı iş kollarında ter döken Baştürk, 1950 yılında vatan borcunu ödemek üzere askere gitti. Askerlik görevini tamamladıktan sonra sıhhı tesisatçılık yapmaya başladı ve bu zanaatı hayatının dönüm noktası oldu. 1955 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi Fen İşleri bünyesinde sıhhı tesisatçı kadrosuyla işe girdi. Bu belediyedeki mesaisi, onun örgütlü mücadeleyle tanışmasına zemin hazırladı.
1961 yılına gelindiğinde, belediye bünyesinde faaliyet gösteren Fen İşleri Sendikası'na adım attı. Katıldığı ilk genel kurulda gösterdiği başarı sayesinde genel sekreterlik makamına seçilmeyi başardı. Bu örgüt daha sonra İstanbul Belediye İşçileri Sendikası adını alacaktı. Baştürk ve yol arkadaşları, 1962 yılında sendikayı milli tipte yeniden yapılandırarak Türkiye Genel Hizmetler İşçileri Sendikası (Genel-İş) adıyla kurdular. Kurucuları arasında yer aldığı bu yeni yapının Kasım 1962'deki genel kurulunda genel başkanlık koltuğuna oturan Baştürk, sendikal alanda ne kadar iddialı olduğunu kanıtladı. Ardından 1964 yılında Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (Türk-İş) Yönetim Kurulu üyeliğine seçilerek gücünü pekiştirdi.
İlk Yasal Grev ve Efsanevi Yürüyüşler
Türk işçi hareketinin en parlak sayfaları Abdullah Baştürk'ün kararlı liderliğinde yazıldı. 1963 yılında Bursa'da görev yapan belediye emekçileri, onun önderliğinde tarihi bir adıma imza attılar. Dönemin 274 ve 275 sayılı sendikal yasalarının yürürlüğe girmesinin ardından ülkemizin ilk yasal grevini gerçekleştirdiler. Bu tarihi hamle, işçi sınıfı için adeta bir meşale yaktı. Mücadelesini Anadolu'nun dört bir yanına yayan Baştürk, 1966 yılında 'Yalınayakların Yürüyüşü' olarak hafızalara kazınan Çorum Belediyesi temizlik işçilerinin hak arama eylemine önderlik etti. 1967 yılındaki Manisa Belediyesi grevi ve ünlü Anayasa Yürüyüşü de yine onun sarsılmaz kararlılığıyla yürütüldü.
Siyasi alanda da aktif rol alan Baştürk, 1969 genel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) listesinden Yozgat Milletvekili seçilerek parlamentoya adım attı. Parlamentodaki çalışmaları sürerken sendikal reform arayışlarından vazgeçmedi. 1971'de Kızılcahamam'da toplanan Türk-İş Yönetim Kurulu'na Petrol-İş, Deniz Ulaş-İş ve Yol-İş başkanlarıyla birlikte tarihi 'dörtler raporu'nu sundu. Türk-İş yönetiminin hantal yapısını sert dille eleştiren bu metin, ilerleyen süreçte yeni imzalarla '12'ler' ve '24'ler' raporuna dönüştü. En nihayetinde 'Türk İşçi Hareketi için Sosyal Demokrat Düzen Raporu' adını alarak sendikal literatürde derin iz bıraktı.
1973 seçimlerinde bu kez CHP'den İstanbul Milletvekili seçilerek meclisteki yerini korudu. Siyasi temsil yeteneğini işçi sınıfının çıkarları için sonuna kadar kullanan tecrübeli lider, Haziran 1976'da Genel-İş Sendikası'nın Türk-İş'ten ayrılarak DİSK saflarına katılması yönþndeki tarihi karara önderlik etti. Bu hamle, Türkiye'deki sol sendikal muhalefetin çehresini değiştirdi.
DİSK Liderliği, Cunta Yılları ve Mirası
Aralık 1977 tarihinde gerçekleştirilen DİSK 6. Genel Kurulu'nda delegelerin büyük desteğiyle konfederasyonun genel başkanlığına seçilen Baştürk, aynı dönemde Kamu Hizmetleri Enternasyonali (PSI) yönetim kurulunda da görev üstlendi. 1979 ve 1980 yıllarındaki 1 Mayıs İşçi Bayramı kutlamalarındaki dik duruşu nedeniyle iki defa tutukluluk yaşadı. Takvimler 12 Eylül 1980 askeri darbesini gösterdiğinde, cuntanın ilk hedef aldığı isimlerden biri oldu. Darbenin ilk saatlerinde gözaltına alınan efsanevi başkan, ardından hapse atıldı ve dört yılı aşkan bir süre boyunca demir parmaklıklar arkasında esir tutuldu.
Askeri mahkemelerde görülen ünlü DİSK Davası'nda Türk Ceza Kanunu'nun 146. maddesi uyarınca anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs iddiasıyla idam talebiyle yargılandı. Kimilerine göre proletarya ihtilali gerçekleştirerek sosyalist bir devlet yapısı kurmak suçlamasıyla karşı karşıya kalan Baştürk, bu tarihi davadan alnının akıyla beraat etti. Hapishane yıllarının ardından 1987 yılında yapılan seçimlerde yeniden İstanbul Milletvekili olarak meclise dönmeyi başardı. 1991 yılında, yargı kararıyla kapıları yeniden açılan DİSK'in başına geçen Baştürk, sendikanın küllerinden doğmasına önderlik ettiği sırada hayata veda etti.
Abdullah Baştürk'ün Dönüm Noktaları
- 1929: Yalova'da dünyaya gelişi.
- 1955: İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nde sıhhı tesisatçı olarak çalışmaya başlaması.
- 1962: Genel-İş Sendikası'nın kurucuları arasında yer alması ve Genel Başkan seçilmesi.
- 1963: Türkiye tarihindeki ilk yasal greve Bursa'da önderlik etmesi.
- 1969: CHP'den Yozgat Milletvekili seçilerek meclise girmesi.
- 1977: DİSK Genel Başkanlığı görevine seçilmesi.
- 1980: 12 Eylül askeri darbesinin ardından tutuklanması ve idam talebiyle yargılanması.
- 1991: Yeniden açılan DİSK'in başkanlığına geçmesi ve aynı yıl İstanbul'da vefat etmesi.