Balıkesir’in Gönen ilçesine bağlı Sarıköy sınırları içerisinde yer alan Zeleia Antik Kenti, kökleri Tunç Çağı’na kadar uzanan, mitolojiyle tarihin iç içe geçtiği çok özel bir antik yerleşimdir. Homeros’un ölümsüz eseri İlyada Destanı'nda adı geçen bu kadim kent, Troya Savaşı’na gönderdiği savaşçılar ve Büyük İskender’in sefere çıkmadan önce burada konakladığına dair rivayetlerle tarih meraklıları için adeta bir çekim merkezidir. Günümüzde yüzeyde az miktarda kalıntı kalmış olsa da bölgenin mistik atmosferi ve tarihsel derinliği görülmeye değerdir.
Mitolojik Kökenler ve Zeleia'nın Kuruluşu
Zeleia'nın kuruluşu, mitolojik anlatılara göre oldukça dramatik bir hikayeye dayanır. Makedonya hükümdarı zalim Triopas’ın oğlu Karkabos, babasını öldürdükten sonra günahlarından arınmak için Truva bölgesine sığınır. Dönemin Troya Kralı Tros’un kendisine toprak vermesiyle Karkabos, buraya Zeleia kentini kurar. Zeleia adı aynı zamanda Argonautika destanında adı geçen mitolojik kahraman Zelys ile de bağdaştırılır. Kent, antik dönemde "Küçük Likya" olarak da anılmış ve Troya medeniyetine bağlı en uç karakollardan biri olarak önem kazanmıştır.
İlyada Destanı'nda Zeleia ve Apollon Kültü
Ünlü ozan Homeros, İlyada'da Zeleia halkından "Aisepos'un (Gönen Çayı) kara sularını içen zengin Troyalılar" olarak bahseder. Truva Savaşı sırasında kentin hükümdarı olan, okçuluğuyla ünlü Kral Pandaros, halkıyla birlikte Troya saflarında Akhalara karşı savaşmıştır. Antik kaynaklar, Zeleia halkının ışık tanrısı Apollon'a yürekten bağlı olduğunu ve onun adına görkemli bir tapınak inşa ettiklerini doğrular. 4. yüzyıla gelinde ise kent sikkelerinde avcılık tanrıçası Artemis'in tasvirlerine yer verilmesi, bölgedeki inanç sisteminin çeşitliliğini gözler önüne serer.
Pers Hakimiyetinden Büyük İskender'e Tarihsel Serüven
Zeleia, zaman içerisinde Pers İmparatorluğu'nun hakimiyetine girerek stratejik bir satraplık merkezi haline gelmiştir. MÖ 334 yılında Büyük İskender ile Persler arasında gerçekleşen meşhur Granikos Savaşı'nda kent halkı Perslerin yanında yer almıştır. Savaşın ardından İskender'in hakimiyetine giren kent, Kyzikos Antik Kenti'ne bağlı bir uç karakol olarak işlev görmüştür. Zamanla önemini yitiren Zeleia'nın yerini, Gönen Çayı kıyısındaki Artemea almaya başlamıştır.
Zeleia Antik Kenti'ne Nasıl Gidilir? Ne Görülür?
Zeleia Antik Kenti kalıntıları, Balıkesir’in Gönen ilçesine yaklaşık 15-20 kilometre mesafede bulunan Sarıköy beldesinde yer almaktadır. Sarıköy’deki Üyücek (Üvecik) tepesi olarak adlandırılan bölgede yapılan araştırmalarda antik çağlara ait horasan harçlı temeller, taş bloklar, antik sikkeler ve çanak çömlek parçaları tespit edilmiştir. Bölgeyi ziyaret ettiğinizde, doğayla baş başa kalıp tarihin ilk büyük savaşlarının izlerini sürebilir ve yakınlardaki Gönen Çayı’nın eşsiz manzarasının tadını çıkarabilirsiniz.