Yortanlı Barajı'nın Konumu ve Teknik Özellikleri
Yortanlı Barajı, İzmir'in Bergama ilçesi merkezinin 18 km kuzeydoğusunda, Yortanlı Deresi üzerinde yer alan toprak gövde dolgu tipinde bir barajdır. Akarsu yatağından yüksekliği 53 metre olan barajın gövde dolgu hacmi 2.400.000 m³, normal su kotunda göl hacmi 67,25 hm³ ve normal su kotunda göl alanı ise 4,25 km²'dir. Sulama amacıyla yapımı tamamlanmış olan baraj, su toplama alanı içerisinde yer alan Allianoi antik kalıntılarının kurtarılabilmesi amacıyla süren polemikler nedeniyle devreye girmemiştir. Barajın, bölgedeki 7.356 hektarlık tarım alanına sulama hizmeti sunması planlanmaktadır.
Tarihçe ve Proje Gelişimi
Kınık Ovası'nın sulanmasını hedefleyen ilk proje adımı, 1963 yılında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından hazırlanan Kuzey Ege Havzası Araştırma Raporu'nda "Paşaköy Barajı" ismiyle önerilmiştir. 1970 yılında tamamlanan Bakırçay Havzası Master Plan Raporu ile barajın bugünkü yerinde inşa edilmesi öngörülmüş ve 1981 yılındaki planlama raporunun ardından yapımı uygun bulunmuştur. Kesin projeleri 1985 yılında hazırlanan Yortanlı Barajı'nın inşasına 1993 yılında başlanmıştır. Süreç içerisinde çevirme tüneli ve dolusavak inşaatları tamamlanmış, baraj gölü suları altında kalacak olan Bergama-İvrindi devlet yolunun güzergahı değiştirilerek yeni yol yapımı büyük ölçüde bitirilmiştir.
Ekonomik ve Tarımsal Önemi
Yortanlı Barajı, potansiyeli bakımından Bakırçay-Kınık Projesi'nin anahtar tesisi konumundadır. Baraj, 17.107 hektarlık Kınık sulama alanının %43'üne denk gelen 7.356 hektar tarım arazisine yılda ortalama 37 milyon m³ sulama suyu sağlayacaktır. Projenin hayata geçmesiyle sulama alanındaki 5.600 çiftçi ailesinin gelirinde yıllık ortalama 8.600 TL net gelir artışı sağlanması ve 6.000 kişiye yeni iş olanağı yaratılması hedeflenmektedir. Bölgedeki tarımsal faaliyetlerin gelişmesiyle pamuk üretiminin 26 bin tona, domates üretiminin 450 bin tona, hububatın 8 bin tona ve patates üretiminin 29 bin tona ulaşması beklenmektedir. Özellikle Türkiye'nin dünya genelinde üçüncü sırada yer aldığı sanayi domatesi üretiminin %40'ı bu bölgedeki tarım alanlarında gerçekleştirilmektedir.
Allianoi (Paşaılıcası) Arkeolojik Kurtarma Çalışmaları
Barajın aks yerinde ve göl sahasında bulunan tarihî değerlerin kurtarılması amacıyla 4 Mayıs 1994 tarihinde DSİ ile Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü arasında bir protokol imzalanmıştır. Bergama Müze Müdürlüğü başkanlığında 17 Ekim 1994 tarihinde başlayan kurtarma kazılarına, 1994 ile 2005 yılları arasındaki 12 yıllık süreçte 2007 yılı fiyatlarıyla toplam 3,17 milyon TL ödenek aktarılmıştır. Bu miktar, baraj inşaatı bütçesinin yaklaşık %10'una karşılık gelmektedir. DSİ ayrıca kazı çalışmaları için gerekli teknik araç, makine ve donanım desteği sağlamış, antik alanı kış taşkınlarından korumak amacıyla Yortanlı Deresi'nde ıslah çalışmaları yürütmüştür. Bölgeyi korumaya yönelik hazırlanan ve İzmir II Nolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından uygun bulunan koruma projesi doğrultusunda, Bilim Kurulu'nun nihai görüşünün bildirilmesini müteakip su tutma işlemlerine başlanması planlanmaktadır.