Yolüstü, Trabzon ilinin Arsin ilçesine bağlı, tarihi geçmişi 14. yüzyıla kadar uzanan köklü bir mahalledir. Trabzon il merkezine 36 km, Arsin ilçe merkezine ise 16 km mesafede yer alan bu yerleşim, deniz seviyesinden 250 metre yükseklikte konumlanmaktadır. Tarihi kaynaklarda eski adı Hara olarak geçen yerleşim, geçmişte Yeniköy, Örnek, Oğuz ve Fındıklı köylerini de kapsayan geniş bir bölgeyi temsil etmekteydi.
Yolüstü Mahallesi'nin Tarihi ve Kökeni
Yolüstü'nün tarihi geçmişine dair en eski yazılı belgelerden biri 1364 tarihli Sümela Fermanı'dır. Bu fermanda yerleşimden, Sürmene Bandonu sınırları içerisinde yer alan "Hara" adıyla bahsedilmektedir. Stratejik önemi oldukça yüksek olan yerleşim, o dönemlerde ünlü İpek Yolu'nun yan kollarından birinin geçiş güzergahı üzerinde bulunmaktaydı. İlk önceleri Sürmene Kazası'na bağlı olan yerleşim, ilerleyen dönemlerde Yomra nahiyesine bağlanmıştır.
Osmanlı Dönemi Nüfus ve Toplum Yapısı
Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki tahrir defterleri, bölgenin çok kültürlü demografik yapısını gözler önüne sermektedir. 1486 yılı kayıtlarında Hara köyünde 180 gayrimüslim hane (4 müsellem ve 6 yamak hane) ile 7 yetişkin bekar erkek, 3 dul kadın ve 2 Müslüman hane yaşamaktaydı. 1515 yılına gelindiğinde gayrimüslim hane sayısı 197'ye, Müslüman hane sayısı ise 4'e yükselmiştir. 1583 tarihli tapu tahrir defterine göre köyde 103 Hristiyan hane ile 13 Müslüman hane bulunmaktaydı ve bu dönemdeki Müslüman nüfusun büyük kısmı günümüz Oğuz köyü sınırlarında yer almaktaydı. 19. yüzyılda da bu birliktelik sürmüş, Hristiyan ve Müslüman nüfus köyde bir arada yaşamaya devam etmiştir.
Cumhuriyet Dönemi ve İsim Değişikliği
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun ardından yapılan 1935, 1940 ve 1945 nüfus sayımlarında yerleşim, yine "Hara" adıyla Yomra kazasına bağlı bir köy olarak kayıtlarda yer almıştır. Arsin'in nahiye statüsü kazanmasıyla birlikte, 1950 yılı nüfus sayımından itibaren Arsin'e bağlanmıştır. Yerleşimin asırlardır kullanılan eski adı olan Hara, 1959 yılında yabancı kökten geldiği ve iltibasa (karışıklığa) yol açtığı gerekçesiyle 7267 sayılı kanun uyarınca Yolüstü olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımıyla birlikte yeni ismiyle tescillenmiştir.