Yeşilköy'ün Tarihi ve Coğrafi Konumu
İstanbul'un Bakırköy ilçesine bağlı olan Yeşilköy (1926'dan önceki adıyla Ayastefanos veya bazı kaynaklardaki adıyla San Stefano / Santo Stefano), Yeşilyurt ile Florya mahalleleri arasında, Marmara Denizi kıyısında konumlanmıştır. Bakırköy şehir merkezinin yaklaşık 7 km batısında yer alan Yeşilköy, ilçenin en geniş sınırlara sahip mahallesidir. Osmanlı döneminde yoğunlukla Rum nüfusun yaşadığı bir balıkçı mahallesi olan bu tarihi semt, 1970'lerdeki hızlı nüfus artışından önce sakin bir köy ve popüler bir sahil dinlenme yeri olarak bilinmekteydi. Cumhuriyet döneminde yer adlarının Türkçeleştirilmesi sürecinde, semte Yeşilköy adı verilmiştir. Bu adın, o dönemde burada yaşayan ve bölgenin yeşiline, doğasına hayran olan ünlü edebiyatçı Halit Ziya Uşaklıgil'in teklifiyle 1930 yılındaki idari düzenlemeler sırasında resmileştiği belirtilmektedir.
Bizans'tan Osmanlı'ya Uzanan Köklü Geçmiş
Yeşilköy'ün eski adı olan Ayastefanos'un, 4. yüzyılda I. Konstantin döneminde Aziz Stefan anısına kurulan kiliseden geldiği ileri sürülse de, köyün adına tarihi kayıtlarda en erken 11. yüzyılda Bizanslı tarihçi Mihail Psellos'un vekâyinamesinde rastlanmaktadır. Tarih boyunca stratejik bir konuma sahip olan Yeşilköy sahillerine, 1203 yılında Dördüncü Haçlı Seferi öncesinde Latin ordusu çıkmıştır. 19. yüzyıla gelindiğinde ise köyün tamamı, Osmanlı Sultanı tarafından kendilerine hediye edilen güçlü Ermeni Dadyan ailesinin mülkiyetine geçmiştir. Kırım Savaşı yıllarında semte yerleşen Fransızlar, buraya İstanbul'un üç fenerinden biri olan tarihi Yeşilköy Denizfeneri'ni inşa etmişlerdir.
Tarihin Akışını Değiştiren Askeri ve Siyasi Olaylar
Yeşilköy, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemindeki pek çok kritik tarihi olaya ev sahipliği yapmıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın (93 Harbi) ardından bölgede karargâh kuran Ruslar ile Osmanlı Devleti arasında, savaşın sonuçlarını kayda geçiren tarihi Ayastefanos Antlaşması Simeonoğlu Ailesi Konağı'nda imzalanmıştır. Bu antlaşmanın anısına Şenlikköy tarafında inşa edilen Rus Abidesi, 1914 yılında yıktırılmıştır. Ayrıca Sultan II. Abdülhamit'in Selanik'e sürgün edilme kararı da Yeşilköy'de alınmıştır. Meşrutiyet döneminde Selanik'ten yola çıkan Hareket Ordusu, İstanbul'a girmeden önceki son molasını burada vermiş olup; bu tarihi konaklamanın izleri günümüzde "Hareket Ordusu Sokak", "Mahmut Şevket Paşa Caddesi" ve "14 Nisan Sokak" gibi sokak isimlerinde yaşamaya devam etmektedir. 1912 Balkan Savaşları sırasında ise kolera salgınına yakalanan binlerce asker buraya getirilmiş, hayatını kaybeden yaklaşık 3000 asker tren istasyonu yakınına gömülmüştür.
Kültürel Miras, Mimari ve Sosyal Yaşam
19. ve 20. yüzyılın başlarında İstanbul'un üst sınıfları için gözde bir dinlenme ve avlanma yeri olan Yeşilköy; Türkler, Rumlar, Ermeniler ve Levantenlerden oluşan kozmopolit bir nüfus yapısına sahipti. Bu zengin kültürel geçmişin izleri günümüzde İtalyan Elçiliği, İtalyan Katolik Mezarlığı ile tamamı Aziz Stefan'a (St. Stephen) adanmış olan tarihi Ermeni ve Rum kiliseleriyle görünür durumdadır. Semtin mimari dokusunu, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında inşa edilmiş olan son derece estetik ahşap Art Nouveau tarzı evler süslemektedir. Ayrıca semtte deniz turizmine hizmet eden modern bir marina (Yeşilköy Marina) ve kumlu plajlar yer alır. Türkiye'nin ilk havalimanı olan ve 1912'de Yeşilköy Hava Meydanı adıyla açılıp daha sonra Atatürk Havalimanı adını alan havalimanı da 2019 yılında sivil uçuşlara kapatılana dek bu mahalle sınırlarında hizmet vermiştir.