Antik Çağlardan Günümüze Yeşilırmak
Yeşilırmak, Türkiye'nin en köklü ve tarihi akarsularından biri olarak Hititler döneminden itibaren büyük bir önem taşımıştır. Hititler döneminde Kumeşmaha olarak isimlendirilen bu nehir, antik dönemde ise İris adıyla anılmıştır. Ünlü antik çağ filozofu Strabon'un eserlerinde de İris ismiyle geçen Yeşilırmak, köklü tarihiyle Anadolu coğrafyasının en önemli su kaynakları arasında yer almaktadır.
Fiziki Özellikleri ve Akarsu Kolları
Kösedağ eteklerinden doğan Yeşilırmak, 519 km uzunluğa ve 36.144 km²'lik geniş bir su toplama havzasına sahiptir. Türkiye yüz ölçümünün %5'ine karşılık gelen bu havzayı besleyen nehir, başlıca üç ana kolun birleşmesinden meydana gelir. Ana kol olan ve Tokat Nehri olarak da bilinen kol, Suşehri'ndeki Kösedağ'dan doğarak Tozanlı Suyu adıyla akışa geçer. Nehir üzerinde 32 km² genişliğinde Almus Barajı ve Hidroelektrik Santrali bulunur. Nehrin en büyük kolu 320 km uzunluğundaki Kelkit Çayı iken, diğer önemli kolu ise 256 km uzunluğa sahip olan Çekerek Çayı'dır. Tokat Nehri ve Çekerek Çayı'nın birleştiği noktadan itibaren Yeşilırmak başlar ve Canik Dağları'nı boğaz vadilerle aşarak yoluna devam eder.
Geniş Havzası, Verimli Ovalar ve Göller
Yeşilırmak'ın geçtiği bölgelerde hayat verdiği verimli araziler, nehrin coğrafi ve ekonomik değerini artırmaktadır. Nehrin havzası içinde Turhal ile Tokat arasında Kazova, daha aşağı kısımlarda ise Geldingen Ovası, Taşova ve Çarşamba Ovaları yer alır. Ayrıca havza sınırlarında Ladik Gölü, Boraboy Gölü ve Kaz Gölü gibi önemli göller bulunur. Yeşilırmak'ın kollarıyla birlikte taşıdığı verimli alüvyonlar, Samsun'un Çarşamba ilçesi merkezli meşhur Yeşilırmak Deltası'nı oluşturmuştur. Nehrin havzası Samsun, Tokat, Amasya, Çorum, Yozgat, Sivas, Gümüşhane, Giresun, Ordu, Erzincan ve Bayburt illerini kapsamaktadır.
Barajlar ve Çevresindeki Yapılar
Amasya şehir merkezinden de geçen Yeşilırmak; berrak suyu, etrafındaki verimli ova ve dağlık arazileri ile bölgenin fiziki özelliklerini şekillendirir. Üzerinde Almus, Ataköy, Hasan Uğurlu, Suat Uğurlu, Kılıçkaya ve Süreyyabey barajlarının kurulduğu Yeşilırmak, düzensiz bir rejime sahiptir. Nehrin yakınındaki yapılar arasında ise tarihi Amasya Bedesteni bulunmaktadır.