Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı Yelpınar Köyü, Karadeniz Bölgesi'nde yer alan tarihi bir yerleşim yeridir. Deniz seviyesinden 1788 metre yükseklikte (rakım) konumlanan köy, idari olarak muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilmektedir. Ulaşım özellikleri incelendiğinde, Yelpınar Köyü Bayburt il merkezine 21 km, bağlı olduğu Demirözü ilçe merkezine ise 10 km uzaklıkta bulunmaktadır.
Yelpınar Köyü'nün Tarihi ve Kökeni
Tarihi kaynaklarda köyün eski adının Pülürek olduğu geçmektedir. Yerleşim, bilinen en eski yazılı kayıtlardan biri olan 1530 yılı Osmanlı tahrir defterinde 'Pülürek' adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. 1591 yılı tahrir kayıtlarına bakıldığında, köyde 109 Hristiyan (Ermeni) erkeğin yaşadığı görülmektedir. 1642 yılına ait avarız defterinde 'Pulurek' adıyla listelenen yerleşimde ise 24 Hristiyan ve 2 Müslüman olmak üzere toplam 26 hanenin ikamet ettiği belgelenmiştir.
19. Yüzyıl Nüfus Kayıtları ve Nahiye Dönemi
Köyün 19. yüzyıldaki nüfus yapısı Osmanlı arşivlerinde detaylı şekilde yer almaktadır. Sadece erkek nüfusun sayıldığı 1835 yılı Osmanlı kayıtlarında köyde 60 Hristiyan (15 hane) ve 18 Müslüman (8 hane) olmak üzere toplam 78 erkeğin yaşadığı kayıt altına alınmıştır. Mufassal defter verilerine göre ise Müslüman erkek sayısı 19, köydeki toplam erkek sayısı ise 79 olarak belirtilmiştir. Yelpınar, 1881 yılından 1898 yılına kadar geçen süreçte 8 (veya 7) köyün bağlı olduğu bir nahiye merkezi olarak hizmet vermiştir. Bu dönemde nahiye müdürlüğü görevini Kiypotk Ağa adında Ermeni bir yönetici yürütmüştür. 1895 yılında bölgede yaşanan Ermeni Olayları esnasında, Ermeni çeteler tarafından köydeki yerel Ermenilerin de desteğiyle Müslüman nüfusa yönelik saldırılar gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, 1902 yılına ait Ermenice bir kaynakta yerleşimin adı 'Pılrag' şeklinde geçmektedir.
Cumhuriyet Dönemi ve İsim Değişikliği
Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra da resmi kayıtlarda 'Pülürek' adıyla anılmaya devam eden köyün adı, 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanunla 'yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı' gerekçesiyle Yelpınar olarak değiştirilmiştir. Köy, 1960 yılı genel nüfus sayımından itibaren kayıtlarda yeni ismiyle yer almaya başlamıştır. Köyün nüfusu yıllar içinde göç sebebiyle azalma eğilimi göstermiştir; 1990 yılında 229 olan nüfus, 2000 yılında 132'ye, 2022 yılı verilerine göre ise 65 kişiye kadar düşmüştür.