Yedikule Hisarı ve Altın Kapı'nın Kuruluş Tarihi
Gözlem kalesi görünümünde olduğu için Yedikule Hisarı olarak da adlandırılan yapı, İstanbul'un ve Türkiye'nin en eski açık hava müzelerinden biridir. Yedikule, aslında bir zindan oluşturmak amacıyla değil, Roma'dan gelen kralları ve yabancı sarayların mensuplarını ihtişamlı bir şekilde karşılamak için inşa edilmiştir. Yapının Altın Kapı olarak bilinen bölümünü, bir zafer takı olarak Roma İmparatoru I. Theodosius yaptırmıştır. İmparator Theodosius'tan sonra tahta geçen oğlu ise dört yüksek gözlem kulesinden oluşan bir kaleyi bu kapı ile birleştirmiştir. 390 yılında inşa edilen bu görkemli yapıya uzanan güzergâh ise kırmızı halıların serilip misafir kralların karşılandığı Triumphalis Yolu olarak adlandırılmaktadır.
Fatih Sultan Mehmet Dönemi ve Osmanlı Çağı
İstanbul'un fethinin ardından Fatih Sultan Mehmet, 1458 yılında yapıya Top Kulesi, Kitabeler Kulesi ve sonradan III. Ahmet Kulesi olarak adlandırılacak üç kuleyi daha ekleterek toplam kule sayısını yediye tamamlamıştır. Kuleler arasına örülen surlarla kale birbirine bağlanmış ve burada bir askeri garnizon oluşturulmuştur. Böylece Bizans ve Osmanlı çağlarına ait yapılar bütünleştirilmiştir. Fatih döneminden başlayarak I. Abdülhamid dönemine kadar (1458-1789) Osmanlı İmparatorluğu'nun devlet hazinesi olan Hazine-i Hümayun bu hisarda korunmuştur. Ayrıca, Fatih kule inşaatı sırasında İstanbul'un en eski mescidini de bu bölgeye yaptırmıştır.
Hisarın Adını Aldığı Yedi Kule
Dördünü Bizans imparatorlarının, üçünü ise Fatih Sultan Mehmet'in yaptırdığı yedi adet kulenin her birinin kendine has bir adı ve tarihi geçmişi bulunur:
- Genç Osman Kulesi: Osmanlı tarihinin en genç padişahlarından Genç Osman'ın katledildiği yer kulenin ikinci katındadır. Burada yer alan ve kesilen başların atıldığı Kanlı Kuyu günümüzde ziyarete açıktır.
- Cephanelik Kulesi: Devlete bağlı olduğu süreçte cephane deposu ve devlet suçlularının hapsedildiği bir zindan olarak kullanılmıştır. Kule içerisinde kirişlerle tutturulmuş ahşap katlar görülebilmektedir.
- III. Ahmed Kulesi: Depremler sebebiyle günümüze kadar ulaşamayan kule, III. Ahmed'in katkılarıyla onarılmış ve katları kirişlerle tutturulmuştur.
- Hazine Kulesi: Bir dönem devlet hazinesinin tutulduğu yerdir. Hazine, III. Murad döneminde saraya aktarılmıştır. Kulenin yanında bulunan Yanan Kasır köşkünde çıkan yangından etkilenmiş ve sonradan onarılmıştır.
- Zindan Kulesi (Kitabeler Kulesi): Zindan olarak kullanılan iki kuleden biridir. Çıkan yangınlarda ahşap katları yanarak hasar görmüştür.
- Top Kulesi: Hapishane olarak da kullanılan ve yangında hasar gören bir diğer kuledir.
- Bayrak Kulesi: Altın Kapı'nın üstünde yer alan, sancağın dalgalandığı ve yeniçerilerin nöbet tuttuğu, yedi kule arasındaki en sağlam kuledir.
Tarihsel Kronoloji ve Restorasyon Çalışmaları
Yedikule, asırlar boyunca pek çok farklı amaca hizmet etmiştir. 532 yılındaki Latin İstilası sırasında büyük hasar gören Altın Kapı 1 yılda onarılmış, 868 yılında ise mermer kuleler arasında hapishane bölümleri oluşturulmuştur. 1430-1800 yılları arasında devlet hapishanesi olarak kullanılan yapı, 1766 yılındaki büyük İstanbul depreminde hasar görse de onarılmıştır. 1851 yılında Abdülmecid döneminde hayvanat bahçesi, 1871-1875 yılları arasında ise Kız Sanat Evi olarak kullanılmıştır. 1968'den beri İstanbul Hisarlar Müzesi Müdürlüğü'ne bağlı olan yapı, 2020 yılında Fatih Belediyesi bünyesinde, koruma kurulu ve bilim kurulu onaylarıyla restorasyon sürecine alınmıştır. 2021 yılı itibarıyla, restorasyonu devam eden Yedikule Hisarı'nda kontrollü ücretsiz turizm turları başlatılmıştır.