Ordu ilinin tarihi ve kültürel zenginliklerini yansıtan yerleşim yerlerinden biri olan Yazkonağı, Karadeniz Bölgesi'nde yer alan sakin bir kırsal mahalledir. Coğrafi konumu itibarıyla Ordu il merkezine 71 kilometre, bağlı olduğu Ünye ilçe merkezine ise yalnızca 4 kilometre uzaklıkta konumlanmıştır. Doğal yapısı ve köklü geçmişiyle dikkat çeken bu mahalle, bölgenin tarihsel dönüşümünü anlamak açısından önemli bir yere sahiptir.
Yazkonağı'nın Köklü Tarihi ve İsim Serüveni
Günümüzde Yazkonağı olarak adlandırılan bu yerleşimin tarihsel kayıtlardaki eski adı Lahna'dır. Köyün bu ismi taşıdığı dönemlere ait ilk somut belgeler Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzanmaktadır. Lahna ismi, 1642 tarihli avarız defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "لحنە" şeklinde kaydedilmiştir. Uzun yıllar boyunca bu isimle anılan köyün adı, Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1959 yılında yapılan düzenlemeyle resmi olarak "Yazkonağı" olarak değiştirilmiştir.
İdari Yapı ve Nüfus Gelişimi
Tarih boyunca farklı idari yapılara bağlanan yerleşim, 1642 tarihli avarız defterinde Ünye kazasına bağlı olan Cevizdere kazası sınırları içinde yer almaktaydı. 1834 yılındaki nüfus defteri kayıtlarına göre ise aynı kazanın 11 köyünden biri konumundaydı. Sadece erkek nüfusun kaydedildiği bu tarihi sayımda köyde 76 erkek nüfus tespit edilmiş olup, o dönem kadın nüfusu da hesaba katıldığında toplam nüfusun yaklaşık 152 kişiden oluştuğu tahmin edilmektedir. Yıllar içerisinde nüfus artış trendine giren köy, 1910 yılında 82 hanede 428 kişiye ulaşmış, Cumhuriyet'in ilk yıllarında, 1923 nüfus tespitinde ise yine 82 hanede 468 kişi olarak kaydedilmiştir. Sonraki dönemlerde nüfusu dalgalanan mahalle, 1965 nüfus sayımında 789 kişiye kadar yükselmiş ve bu nüfus içinde 123 kişinin okuma yazma bildiği tespit edilmiştir. Mahallenin nüfusu 1997 yılında 638, 2000 yılında ise 583 kişi olarak kaydedilmiştir.
Kafkasya'dan Anadolu'ya: Gürcü Muhacirlerin İskanı
Yazkonağı'nın kültürel dokusunu şekillendiren en önemli tarihi olaylardan biri, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın (93 Harbi) ardından yaşanan göç dalgalarıdır. Lahna köyü, savaş sonrası tarihsel topraklarından göç etmek zorunda kalan Gürcülerin Ünye kazasında yerleştirildiği köyler arasında yer almaktadır. 1882 yılı kayıtlarına göre, Acara-i Süfla (Aşağı Acara) bölgesinin Bzubzu (ბზუბზუ) köyünden gelen 31 kişi (18 kadın ve 13 erkek) ile Zendidi (ზენდიდი) köyünden gelen 13 kişi (6 kadın ve 7 erkek) bu köye iskan edilmiştir. Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze de Rus idaresi sırasında Bzubzu köyünden 30 hanenin Osmanlı topraklarına göç ettiğini belirtmektedir. Bu göç hareketleri, mahallenin demografik ve kültürel yapısında derin izler bırakmıştır.