Maçka'nın Yüksek Rakımlı Tarihi Değeri: Yaylabaşı Mahallesi
Trabzon ilinin doğa harikası ilçesi Maçka'ya bağlı olan Yaylabaşı, Karadeniz'in eşsiz coğrafyasında 1700 metre rakımda yer alan köklü bir yerleşim yeridir. Trabzon il merkezine 47 kilometre, Maçka ilçe merkezine ise 17 kilometre mesafede konumlanan bu tarihi mahalle, geçmişten günümüze taşıdığı kültürel izler ve yüksek rakımlı atmosferi ile dikkat çekmektedir.
Osmanlı Dönemi Kayıtlarında Yaylabaşı (Yukarı Mulaka)
Yaylabaşı'nın tarihi kaynaklardaki eski ismi Yukarımulaka (veya Mulaka-i Bala / Mülakaibala) olarak geçmektedir. Bölgeye dair en eski resmi belgelerden biri olan 1583 yılı kayıtlarında yerleşim, Mulaka adıyla (günümüz Sındıran köyü de dahil olmak üzere) kaydedilmiştir. Bu dönemde köyde 88 Hristiyan hane, 6 Müslüman hane ve 17 mücerred (yetişkin bekar erkek) nüfus barınmaktaydı. 1683 yılı avarız defterinde ise köydeki nüfus yapısının değiştiği; 22'si Müslüman ve 8'i Hristiyan olmak üzere toplamda 30 avarız hanesinin bulunduğu belgelenmiştir.
Geç Osmanlı Dönemi ve Demografik Gelişim
19. yüzyılın sonlarına gelindiğinde yerleşimin nüfus yapısı daha da belirginleşmiştir. 1876/1877 salnamesinde Mulaka-i Zir (Aşağı Mulaka) ve Mulaka-i Bala (Yukarı Mulaka) birlikte değerlendirilerek, 84 Müslüman hanede 239 Müslüman erkek nüfus kaydedilmiş, Hristiyan nüfusa ise rastlanmamıştır. Sadece Mulaka-i Bala adıyla geçen 1876 yılı kaydında ise 136 Müslüman erkek nüfus yer almaktadır. 20. yüzyılın başındaki 1908 yılı kayıtlarında ise köydeki Müslüman hane sayısının 80'e ulaştığı görülmektedir.
Cumhuriyet Dönemi ve İsim Değişikliği
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından Mülakaibala ve Yukarımulaka adlarıyla Maçka kazasına bağlı olarak varlığını sürdüren köyün adı, 1959 yılında yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı gerekçesiyle 7267 sayılı kanun uyarınca Yaylabaşı olarak değiştirilmiştir. Yerleşim, 1960 yılı genel nüfus sayımından itibaren resmi kayıtlarda bu yeni ismiyle anılmaya başlanmıştır. Son yıllardaki nüfus verilerine bakıldığında, 2022 yılı itibarıyla mahallede 251 kişinin ikamet ettiği bilinmektedir.