Trabzon ilinin Hayrat ilçesine bağlı tarihi bir yerleşim yeri olan Yarlı Mahallesi, Karadeniz Bölgesi'nin köklü geçmişini ve kültürel mirasını günümüze taşıyan önemli noktalardan biridir. Deniz seviyesinden 300 metre yükseklikte (rakım) konumlanan bu mahalle, günümüzde 5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından idare edilmektedir. Karadeniz'in büyüleyici coğrafyasında yer alan Yarlı, köklü tarihiyle bölge tarihine ışık tutmaktadır.
Yarlı Mahallesi'nin Tarihsel Geçmişi ve Osmanlı Dönemi
Tarihi kayıtlarda eski adı 'Yiğa' olarak geçen yerleşim, bölgenin en eski köylerinden biri olarak bilinmektedir. Of ve civarı 1461 yılında Osmanlı egemenliğine girdikten sonra, Yiğa adıyla o dönemki Of kazasına bağlı köyler arasında anılmaya başlanmıştır. 1486 yılı tahrir kayıtlarına bakıldığında köyün oldukça büyük bir nüfusa sahip olduğu görülür. Bu dönemde köyde; 252 hane, 13 dul kadın (bive), 8 yetişkin bekar erkek (mücerred) ile 1 baştina, vergiden muaf 1 müsellem ve 1 yamak hanesi kaydedilmiştir. 15. yüzyıl kayıtları, köyde Hristiyan nüfusun çoğunlukta olduğunu gösterirken, askeri ve devlet görevlisi haricinde Müslüman sakinlerin de burada ikamet ettiğini doğrulamaktadır.
Yüzyıllar İçindeki Nüfus ve Sosyo-Kültürel Yapı
Zaman içerisinde köyün nüfus yapısı hareketlilik göstermiştir. 1515 yılı tahrir kayıtlarında köyde; 246 hane, 11 bive, 16 mücerred, 15 baştina, 17 müsellem hanesi ve 1 Müslüman mücerred bulunduğu belgelenmiştir. 1554 yılına gelindiğinde ise nüfus yapısı; 207 normal hane, 34 baştina hane, 9 mücerred, 4 müsellem hane ve 25 müsellem baştina şeklinde kaydedilmiştir. 1583 yılı kayıtlarında köy; Balaban, Balaban-ı Küçük, Çalek, Kono ve Lazo yerleşimleriyle birlikte ele alınmıştır. Bu dönemdeki erkek nüfusu; 109 ispenç yükümlüsü, 90 bennak ve 32 mücerred olarak defterlere geçmiştir. Bu veriler, Yarlı'da Hristiyan ağırlıklı olmak üzere Müslüman ve Hristiyan toplulukların uzun yıllar bir arada, hoşgörü içinde yaşadığını göstermektedir. 1681 yılı Avarız Defteri kayıtlarına göre ise köydeki tüm nüfus yapısı değişmiş ve köyde tamamı Müslüman olan 72 avarız neferi kaydedilmiştir.
Coğrafi Konumu ve Günümüzdeki Durumu
Yarlı Mahallesi, coğrafi konumu itibarıyla Trabzon il merkezine 66 kilometre, bağlı bulunduğu Hayrat ilçe merkezine ise 4 kilometre uzaklıktadır. Mahalle nüfusu yıllara göre değişiklik göstermiş olup, 2000 yılında 406 kişi olan nüfus, 2022 yılı verilerine göre 329 kişi olarak kaydedilmiştir. Karadeniz'in eşsiz doğası eşliğinde yüzyıllara uzanan tarihi belgeleri barındıran mahalle, Doğu Karadeniz tarihine ilgi duyan seyahatseverler için ziyaret edilmeye değer tarihi bir miras niteliğindedir.