Yarboğaz'ın Köklü Tarihi ve Geçmişten Günümüze Yolculuğu
Erzurum ilinin Horasan ilçesine bağlı bir kırsal mahalle olan Yarboğaz, kökleri Milattan Sonra 150 yılına kadar uzanan son derece köklü bir geçmişe sahiptir. Roma İmparatorluğu dönemine ait tarihi Peutinger Tablosu'nda, Aras vadisinden Fırat ve Murat vadisine geçiş sağlayan yol üzerinde önemli bir durak olarak adı anılmaktadır. Tarih boyunca stratejik bir geçiş güzergahı üzerinde yer alan yerleşim, bölgenin zengin tarihi mirasını günümüze taşımaktadır.
Yüzyıllar Boyunca Değişen İsimler ve Kültürel Miras
Köyün ismi tarihsel süreç içerisinde çeşitli değişimlerden geçmiştir. Tarihi kayıtlara göre yerleşim yeri Milattan Sonra 150 yılında Ándaka, 390 yılında Antak ve 1835 yılındaki nüfus kayıtlarında ise Endek olarak adlandırılmıştır. Yerel düzeyde kullanılan "Endek" ismi, 20. yüzyılın ikinci yarısına kadar varlığını sürdürmüştür. Tarih boyunca farklı topluluklara ev sahipliği yapan yerleşimde, 1832 yılındaki Rusya göçlerinden önce Ermeni nüfusun da yaşadığı bilinmektedir. Köy sınırları içerisinde yer alan tarihi Ermeni kilisesi, 1980'li yıllara kadar harap da olsa varlığını korumuştur.
Toplumsal Yapı, Göç ve İdari Durum
Yarboğaz, Türkiye genelinde 1970'li yıllarda kırsal alanlardan kentlere doğru gerçekleşen kitlesel göç hareketlerinden önce bir Alevi köyü olarak bilinmekteydi. Köyden göç eden nüfus büyük ölçüde başkent Ankara'nın İncirli, Piyangotepe ve Balgat semtlerine yerleşmiştir. İdari olarak uzun yıllar köy statüsünde yönetilen Yarboğaz, Erzurum'un 1993 yılında Büyükşehir Belediyesi olmasının ardından, 2012 yılında kabul edilen 6360 Sayılı Kanun ile köy tüzel kişiliğini kaybetmiş ve Horasan Belediyesi'ne bağlı kırsal bir mahalleye dönüştürülmüştür.
Coğrafi Konum ve Yarboğaz Ulaşım Bilgileri
Deniz seviyesinden 1882 metre yükseklikte konumlanan Yarboğaz Mahallesi, Erzurum il merkezine yaklaşık 96 km, Horasan ilçe merkezine ise 13 km mesafededir. Horasan ilçesinin güney kesiminde yer alan yerleşime ulaşım son derece kolaydır. Mahalle, Erzurum-Ağrı arasındaki ana ulaşım arteri olan ve Horasan ile Eleşkirt'i birbirine bağlayan D.100 devlet ve uluslararası karayoluna sadece 3.9 kilometrelik bir köy yoluyla doğrudan bağlanmaktadır.