Yalvaç Havzası, Türkiye'de Beyşehir Gölü ve bugünkü Yalvaç ilçesi çevresinde bulunan tortul bir havzadır. Isparta Açısı olarak bilinen jeolojik bölge içerisinde yer alan havza, Miyosen döneminden beri varlığını sürdürmektedir. Genellikle kuzeybatıdan güneydoğuya doğru uzanan havza yaklaşık 55 km uzunluğunda ve 15 km genişliğindedir. Güney kısmını Beyşehir Gölü kaplarken, kuzeybatı ucunda ise Yarıkkaya köyü bulunur. Havza; kuzeyde, doğuda ve batıda Sultan Dağları gibi dağlarla sınırlandırılmıştır.
Havzanın Jeolojik Formasyonları
Yalvaç Havzası, en yaşlısından en gencine doğru sırasıyla Bağkonak Formasyonu, Yarıkkaya Formasyonu, Göksöğüt Formasyonu ve Kırkbaş Formasyonu olmak üzere dört ana jeolojik formasyondan oluşur. Toplam kalınlıkları yaklaşık 800 metre olan bu oluşumların altında; ofiyolitler, Afyonkarahisar bölgesinden gelen metamorfik kayalar ile Torid kıvrımı ve bindirme kuşağından gelen metamorfik olmayan temel kayalar yer almaktadır.
Keşfedilen Fosiller ve Yaşam İzleri
Havzadaki Yarıkkaya, Göksöğüt ve Kırkbaş formasyonları geçmiş jeolojik dönemlere ışık tutan önemli fosil buluntuları barındırır. Yarıkkaya Formasyonu'nun sığ göl yataklarında tatlı su karından bacaklılarından Planorbis ve Limnea fosilleri ile üst seviyelerde kemirgen ve hamster gibi omurgalılara ait fosiller bulunmuştur. Benzer şekilde Göksöğüt Formasyonu'nun marn ve kiltaşı seviyelerinde de endemik Planorbis ve Limnea fosillerine rastlanmıştır. Kırkbaş Formasyonu'na ait Tokmacık civarındaki tabakalarda ise Pliyosen dönemini işaret eden Hipparion ve Mastodon fosilleri keşfedilmiştir.
Bölgenin Tektonik Yapısı ve Fay Hatları
Yalvaç Havzası'nın kenarları normal faylarla sınırlandırılmış olup, havza içindeki tektonik yapı kuzeybatı-güneydoğu ve kuzeydoğu-güneybatı doğrultulu iki ana zayıflık bölgesiyle kontrol edilir. Havzadaki en belirgin fay kuşağı Yarıkkaya fay bölgesidir. Bunun yanı sıra bölgede 15 km'den uzun Çakırçal fay bölgesi, vadi oluşturan 18 km'lik Sağır fay bölgesi, Hoyran Gölü'nde sonlanan Kumdanlı fay bölgesi ve havzanın güney kenarını kontrol eden 20 km uzunluğundaki Yaka Fay Bölgesi gibi önemli fay yapıları bulunmaktadır.