Özbayat, Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Isparta ilinin Yalvaç ilçesine bağlı, tarihi ve coğrafi özellikleriyle ön plana çıkan köklü bir yerleşim yeridir. Deniz seviyesinden 1276 metre yükseklikte (rakım) konumlanan köy, Isparta il merkezine 110 kilometre, bağlı olduğu Yalvaç ilçe merkezine ise yalnızca 6 kilometre uzaklıktadır. Günümüzde muhtarlık ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilen yerleşimin 2024 yılı verilerine göre toplam nüfusu 791 kişidir.
Özbayat'ın Tarihi Geçmişi ve İsim Değişiklikleri
Özbayat yerleşiminin adı tarih boyunca çeşitli dönemlerde farklı şekillerde kaydedilmiştir. Resmi envanter ve arşiv belgelerine göre köyün ismi, 1912 yılı kayıtlarında K. Gemen olarak geçerken, 1946 yılı kayıtlarında ise Gemenbayat adıyla anılmıştır. Zaman içerisinde nüfusu ve sosyal yapısı gelişen yerleşim yeri, 31 Aralık 1991 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye (kasaba) çevrilmiştir. Ancak süreç içerisinde yaşanan göçler nedeniyle nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine kasabanın belediye statüsü 2013 yılında resmen sona ermiş ve tekrar köy statüsüne dönüştürülmüştür.
Coğrafi Konum ve Ulaşım Özellikleri
Akdeniz Bölgesi sınırlarında yer alan Özbayat, Yalvaç ilçesinin en yakın yerleşim birimlerinden biridir. Yalvaç ilçe merkezine sadece 6 kilometrelik mesafesiyle ulaşım açısından son derece avantajlı bir konumda bulunur. İl merkezi Isparta'ya ise 110 kilometrelik bir kara yolu ile bağlanmaktadır. Yüksek rakımı sayesinde temiz bir havaya sahip olan köyün posta kodu 32400, il alan kodu 0246 ve plaka kodu ise 32'dir.
İdari Yönetim Tarihi ve Nüfus Dinamikleri
Özbayat, 1992 ile 2013 yılları arasında belediye teşkilatıyla yönetilmiş ve bu süreçte beş farklı dönemde belediye başkanı seçilmiştir. Beldenin kurucu belediye başkanı 1992 yılında seçilen Bekir Suna (RP) olmuştur. Sonraki dönemlerde ise sırasıyla 1994 yılında Ahmet Dolmacı (DYP), 1999 yılında Selver Suna (FP), 2004 yılında Nuri Yayan (DYP) ve son olarak 2009 yılında Adil Ekinci (AKP) belediye başkanlığı görevini üstlenmiştir. Köyün nüfus gelişimi incelendiğinde ise hareketli bir grafik göze çarpmaktadır; 1990 yılında 2.147 olan nüfus, 2000 yılında 3.500 ile en yüksek seviyesine ulaşmış, ardından kademeli olarak düşerek 2012'de 1.311'e, 2020'de 914'e ve son olarak 2024 yılı itibarıyla 791 kişiye kadar gerilemiştir.