Viranşehir, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan, Şanlıurfa ilinin nüfus bakımından dördüncü büyük ilçesidir. Coğrafi konumu itibarıyla batısında Şanlıurfa (90 km), doğusunda Mardin (95 km), kuzeyinde Diyarbakır (91 km) il merkezleri bulunmakta olup, güneyinde ise Ceylanpınar ilçesi ile Suriye sınırından ayrılmaktadır. Yaklaşık 2.297 km²'lik bir yüzölçümüne sahip olan ilçenin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 572 metredir.
Viranşehir'in Köklü Tarihçesi ve Antik Dönem
İlçedeki yerleşimin tarihi oldukça eskilere uzanmakta olup, ilk yerleşimin Sümerliler dönemiyle başladığı düşünülmektedir. Daha sonra Hititlerin egemenliğine geçen yerleşim, o dönemlerde "Tela" ya da "Tila" adını almıştır. Aramilerin yerleştiği bölge, MÖ 2. binyılın ortalarından itibaren Asur saldırılarına maruz kalmış ve MÖ 9. yüzyıl dolaylarında kesin olarak Asur egemenliğine geçmiştir. Asur krallığı tarafından harap edilen yerleşim eski önemini yitirmiş; sırasıyla Med, Pers ve Makedonya Krallığı egemenliğine girmiştir. Büyük İskender'in ölümünün ardından Seleukos İmparatorluğu sınırlarında kalan bölge, MÖ 1. yüzyılın ortalarında Roma İmparatorluğu egemenliğine girerek "Antinous" adını almıştır. MS 2. yüzyıldan itibaren Sasani akınlarına maruz kalan kent, Bizans döneminde "Konstantina" adıyla anılmıştır.
İslam Orduları, Selçuklular ve Osmanlı Dönemi
Yöre, 623 yılından sonra İslam orduları tarafından ele geçirilerek Emevi hakimiyetine alınmış ve bu dönemde Araplar tarafından "Tellmavzelat" (Süryanice: ܬܠܐ ܕܡܘܙលܬ, Kürtçe: Weranşar, Arapça: ويران شهر) olarak adlandırılmıştır. Tarih boyunca Hamdaniler, Abbasiler, Selçuklular, Eyyûbîler, Artuklular ve İlhanlılar gibi devletlerin egemenliğine sahne olan Viranşehir, 1400 yılında Timur tarafından ele geçirilerek büyük bir yakıma uğramıştır. Akkoyunlu ve Karakoyunlu egemenliklerinin ardından 1516 yılında Osmanlı topraklarına katılan yerleşim, 1567 tarihli Osmanlı kaynaklarında Amid sancağının Berriyecik kazasına bağlı bir nahiye olarak geçmektedir. 1904 yılında belediye teşkilatı kurulan ilçe, Milli Aşireti Ayaklanması sırasında aşiret güçlerince ele geçirilse de 8 Haziran 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne bağlı kuvvetlerce geri alınmıştır. Mardin'e bağlı bir kaza iken, Urfa'nın il olmasıyla birlikte 1924 yılında Şanlıurfa'nın bir ilçesi haline gelmiştir.
Kültür, Eşsiz Lezzetler ve Tarım Potansiyeli
Viranşehir, yüzyıllardır bir arada yaşayan farklı etnisitelerden oluşan halkıyla kültürel açıdan zengin bir yapıya sahiptir. Akrabalık bağlarının güçlü tutulduğu yörede aşiret yapılanmaları yaygın bir kültürel unsur olarak varlığını sürdürmektedir.
Viranşehir'in Meşhur Yöresel Lezzetleri
İlçenin kendine has mutfak kültüründe; meşhur çiğ köfte, "söğürtme" adı verilen haşlanmış patlıcan, sarımsak ve tereyağı karışımı yemeği, etli ve sarımsaklı tirit adı verilen haşlaması ile bölgeye özgü bir salatalık türü olan şelengo başı çekmektedir. Ayrıca bölge, sac kavurmanın çıktığı yer olarak bilinir.
Tarım Potansiyeli ve Coğrafi Yapısı
Coğrafi açıdan düz bir ova şeklinde olan Viranşehir, dağlık olmayan yapısı, GAP projesi ve açılan kuyular sayesinde yılda 2-3 defa ekim yapılabilen son derece verimli bir tarım merkezidir. Buğday, pamuk, mısır, arpa, mercimek, kavun, karpuz, salatalık çeşitleri, domates, patlıcan ve biber çiftçilerin en önemli geçim kaynaklarını oluşturur.