Üzümbağı Kırsal Mahallesi'nin Tarihsel Geçmişi ve Kökenleri
Erzurum ilinin İspir ilçesine bağlı olan Üzümbağı kırsal mahallesi, zengin ve köklü geçmişiyle Karadeniz Bölgesi sınırlarında yer alan önemli yerleşimlerden biridir. Eski adı İsasor olan yerleşim, Orta Çağ döneminde Gürcistan'ı oluşturan tarihi bölgelerden biri olan Tao sınırları içerisinde yer almaktaydı. Bölge ve köy, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Tarihsel kayıtlarda ilk olarak 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde İsasor (ایصاصور) adıyla anılan mahalle, Tortum livasının Pertekrek nahiyesine bağlı 70 haneli bir köy olarak kaydedilmiştir. Aynı tahrir defterinde Oltu livasının Anzav nahiyesinde aynı adı taşıyan başka bir köyün varlığı da belirtilmektedir.
Cumhuriyet Dönemi İdari Yapısı ve İsim Değişiklikleri
Köyün adı, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde muhtemelen sehven İlisasor (الیصاصور) adıyla Erzurum vilayetinin İspir kazasına bağlı merkez nahiyesinin köylerinden biri olarak geçmiştir. Zaman içerisinde idari sınırları değişen yerleşim, 1935 yılındaki genel nüfus sayımında İspir kazasının Hunut nahiyesine bağlanmıştır. İsasor isminin Türkçe olmaması gerekçesiyle yerleşimin adı, 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanun uyarınca Kayaaltı olarak değiştirilmiştir. İlerleyen yıllarda adı Üzümbağı olan köyün nüfusu 1965 yılı sayımlarına göre 605 kişiye ulaşmış, bu nüfusun içinden 109 kişinin okuma yazma bildiği tespit edilmiştir. Erzurum'un 1993 yılında büyükşehir statüsü kazanmasının ardından, 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı yasa ile köy tüzel kişiliği kaldırılmış ve Üzümbağı, İspir Belediyesi'ne bağlı bir kırsal mahalle statüsünü almıştır.
Coğrafi Konumu, Ulaşım Ağı ve Rakımı
Üzümbağı, Karadeniz Bölgesi coğrafyasında yer almakta olup, deniz seviyesinden 1276 metre yükseklikte (rakımda) konumlanmıştır. Coğrafi koordinatları 40°43′12″N 41°20′27″E olarak belirlenen mahalle, Erzurum il merkezine 91 km, bağlı olduğu İspir ilçe merkezine ise 39 km uzaklıktadır. Ulaşım açısından İspir'in kuzeydoğusunda konumlanan mahalleye erişim, D.050 numaralı Bayburt-Artvin (İspir-Yusufeli) devlet yolundan ayrılan 8,5 kilometrelik bir köy yolu aracılığıyla sağlanmaktadır.
Demografik Gelişimi ve Nüfus Trendleri
Mahallenin nüfus yapısı yıllar içerisinde değişiklik göstermiştir. 1935 yılında 413 kişi olan nüfusu, 1965 yılında 605'e, 1985 yılında ise tarihi en yüksek seviyelerinden biri olan 628 kişiye ulaşmıştır. 1990 yılında 621, 2000 yılında 458 olarak kaydedilen nüfus, sonraki yıllarda kademeli bir düşüş eğilimine girmiştir. 2012 yılında 252 kişi olan mahalle nüfusu, 2021 yılı verilerine göre 200 kişiye gerilemiştir. Günümüzde mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilmektedir.