Ünye (Antik Yunanca adıyla Oinòe veya Oἰνόη), Ordu ilinin nüfus açısından merkez ilçesi Altınordu'dan sonra en büyük ilçesidir. Tarih boyunca adı değiştirilmeyen nadir yerleşim yerlerinden biri olan Ünye'nin ismi, Luvi dilinde "bağ, üzüm, şarap" anlamına gelen "Oinos" sözcüğünden türetilmiştir ve "Şarap yöresi, şarabı bol yöre" anlamına gelmektedir. Anadolu'nun en eski yerleşim yerleri arasında yer alan ilçenin tarihi Hititler dönemine kadar uzanmaktadır. Kılıç Kökten tarafından yapılan kazılar, bölgedeki yerleşimin Tarih öncesi dönemlerden başladığını kanıtlamaktadır.
Ünye'nin Tarihi ve Köklü Geçmişi
Roma ve Bizans sınırları içinde kalmış olan bölge; Danişmendli, Anadolu Selçuklu ve Trabzon İmparatorluğu egemenliklerinde bulunmuştur. 13. yüzyılda Trabzon İmparatoru II. İoannis tarafından dış saldırılara karşı bir sığınma yeri olarak yaptırılan tarihi Ünye Kalesi, ilçenin en önemli anıt yapılarındandır. Hacıemiroğulları Beyliği kontrolündeyken 1461 yılında Osmanlılar tarafından ele geçirilen Ünye, II. Mahmut döneminden cumhuriyetin ilanına kadar Trabzon valisi Haznedarzade Süleyman Paşa'nın ailesi tarafından yönetilmiştir. Bu dönemde inşa edilen gösterişli Haznedarzade Süleyman Paşa Sarayı bir yangınla yok olsa da, günümüzde saray surlarının üstünde aileye mensup kişilerin evleri yer almaktadır.
Eski Ünye Mimarisi ve Kültürel Miras
Eski Ünye'nin Ermeni ve Rum topluluklarından kalan kısmı, günümüzde Yalı olarak bilinen bölgeden Çakırtepe'ye doğru uzanan alanda kuruludur. Geniş bir avlu içerisinde yer alan iki katlı, ahşap ve taş ağırlıklı tarihi evler geçmişin izlerini taşımaktadır. Yalı yerleşkesinde Rum mimarisi egemenken, ünlü Kadılar Yokuşu üzerinde Osmanlı mimarisi gözlenmektedir. Şehrin merkezinde yer alan Saray Camisi ise 1710 yılında inşa edilmiş olup, kubbesiz yapısı ve zarif tek minaresiyle dikkat çeken tarihi ibadethanelerdendir.
Ekonomik Yapı ve Sosyal Yaşam
İlçenin ekonomisi ve sosyal yaşamının can damarını fındık tarımı oluşturmaktadır. Fındık hasat zamanı olan temmuz sonu ve ağustos aylarında ilçe merkezindeki nüfus köylere taşınarak sosyal hayatın ritmini belirler. Tarımın yanı sıra dünyadaki beyaz bentonit (beyaz kil) rezervlerinin önemli bir kısmını barındıran Ünye, bu madeni işleyerek başta kedi kumu olmak üzere endüstriyel ürün olarak 70'ten fazla ülkeye ihraç etmektedir. İlçede ayrıca Ünye Çimento Fabrikası, gemi onarım ve yapım çalışmalarıyla aktif rol üstlenen Ünye Tersanesi, ÜNSAN un fabrikası ve son yıllarda ilgi gören Ünye manyetik kumu ekonomik hayata yön vermektedir.