Erciyes'in Güneydoğusunda Yükselen Coğrafya
Kayseri il merkezine 55 kilometre uzaklıkta konumlanan Tomarza, görkemli Erciyes Dağı'nın güneydoğusunda yer alan köklü bir yerleşim merkezidir. Deniz seviyesinden ortalama 1.394 metre yükseklikte kurulu olan ilçenin yüzölçümü 1.405 kilometrekaredir. Karasal iklimin hâkim olduğu bölgede yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise oldukça soğuk ve karlı geçer. Gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkının oldukça yüksek olduğu ilçede, haziran, temmuz ve ağustos ayları dışındaki tüm aylarda gece sıcaklığının 0°C'nin altına düştüğü görülmektedir.
İlk Çağlardan Türk Yurduna Uzanan Geçmiş
Bölgenin çok eski bir yerleşim yeri olduğu; ilçe merkezi ile Alakisak ve Dadaloğlu mahallelerinde bulunan ve günümüzde Kayseri müzelerinde sergilenen ilk çağlara ait hayvan heykelleri, paralar ve kabartma resimlerden anlaşılmaktadır. Malazgirt Zaferi'nden önce sırasıyla Kapadokyalılar, Büyük İskender'in Makedonya İmparatorluğu, Pers İmparatorluğu ve Romalıların idaresinde kalan bölge, 1071 yılındaki Malazgirt Zaferi'nin ardından Anadolu'nun fethi süreciyle birlikte Uygur Türkleri ile İran'dan gelen Afşar Türklerinin yerleşim yeri haline gelmiştir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde de aynı isimle anılarak yönetilen yerleşim, zengin kültürel dokusunu korumuştur.
Kuvâ-yi Milliye Ruhu ve Göçmen İskanları
Tomarza, I. Dünya Savaşı yıllarında vatan savunmasında kritik bir rol üstlenmiş ve Kuvâ-yi Milliye kuvvetlerine ev sahipliği yapmıştır. Özellikle silah ve cephane anlamına gelen Pusatlı mahallesi ve çevresi, işgal yıllarında Kuvâ-yi Milliye'nin adeta bir cephanelik ambarı olarak hizmet vermiştir. Güneyden Anadolu'yu işgale başlayıp Adana'yı tamamen ele geçiren ve Kayseri sınırındaki tek işgal edilmiş toprak olan Bakırdağı beldesine kadar ilerleyen Fransız kuvvetlerine karşı, Kuvâ-yi Milliye birlikleri bu bölgeye stratejik cephaneler yerleştirerek direniş sergilemiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra ise, 1924 yılındaki Nüfus Mübadelesi ile Yunanistan'dan getirilen Türk ailelerin bir kısmı ile 1936, 1940 ve 1950 yıllarında Bulgaristan'dan gelen çok sayıda Türk ailesi Tomarza merkezine yerleştirilmiştir.
Bucaktan İlçe Statüsüne İdari Gelişim
Daha önceleri Develi ilçesine bağlı bir bucak merkezi olan Tomarza, 4 Ocak 1949 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüşmüştür. Bölgenin nüfus ve sosyo-ekonomik yapısının gelişimi üzerine, 3 Mart 1953 tarihli ve 8349 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan kanunla resmi olarak ilçe statüsüne kavuşmuştur. Günümüzde Kayseri'nin önemli idari birimlerinden biri olan ilçede belediye başkanlığı ve kaymakamlık teşkilatları hizmet vermekte olup, zengin geçmişiyle İç Anadolu'nun en özel köşelerinden birini oluşturmaktadır.