Surp Sarkis Ermeni Ortodoks Kilisesi Genel Bilgileri
Surp Sarkis Ermeni Ortodoks Kilisesi, Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan tarihi bir kilisedir. Ortodoks Ermenilere ait olan bu kilise, halk arasında Hızır İlyas Kilisesi veya bir dönem çeltik fabrikası olarak kullanılması sebebiyle Çeltik Kilisesi olarak da bilinmektedir. Yapı, yazılı kaynaklarda ilk kez 16. yüzyılda yer almıştır.
Kilisenin Tarihi ve İnşası
Kilise hakkındaki bilgilere ilk olarak Ğugas İnciciyan'ın (1758-1833) coğrafya kitabında rastlanılmaktadır. Kitapta, 1515'te veya 1518'de Surp Teotoros Ana Kilisesi camiye dönüştürüldükten sonra bu kilisenin mezarlığında da mevcut kilisenin inşa edildiği belirtilmektedir.
Max van Berchem'in Amida Eserindeki Kayıtlar
İsviçreli tarihçi Max van Berchem'in Amida adlı eserinde ise, 1515'lerde Osmanlı tebaası olan Amidli (Diyarbakırlı) Ermenilerin o tarihlerde bu kiliseyi inşa ettiği ve yapıya Surp Sarkis adının verildiği aktarılmaktadır.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
İnciciyan'ın 19. yüzyıldaki bir araştırmasında, yapının beş horanlı, kâgir ve eski bir Ermeni kilisesi olduğuna işaret edilmektedir. İçinde bir okulun da yer aldığı kilise, giriş katı ve yukarıda bulunan kadınlar mahfili olmak üzere iki katlı olarak inşa edilmiştir.
Günümüzdeki Durumu
Ermeni Soykırımı sürecinde cemaati oldukça azalan kilise, günümüzde yakıp yıkılma ve definecilerin kazılarından dolayı büyük bir tahribata uğramıştır. Yapının geriye kalan bölümü ise günümüzde yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır.