Sivrihisar Uçak Anıtı'na Genel Bakış ve Konumu
Sivrihisar Uçak Anıtı, Eskişehir ilinin Sivrihisar ilçesinde yer alan gerçek boyutta bir uçak replikasıdır. Bu kıymetli anıt, D.200 numaralı devlet kara yolunun güneyinde; Ankara, İzmir ve Eskişehir yollarının birleştiği kavşağın yakınlarında konumlanmaktadır. Sivrihisar ilçe merkezine yaklaşık 2 kilometre uzaklıkta yer alan replika uçak, bölgenin tarihi önemini yansıtan bir abide olarak varlığını sürdürmektedir.
Sakarya Meydan Savaşı ve Tarihsel Süreç
Sakarya Meydan Savaşı döneminde Sivrihisar, 12 Ağustos 1921 ile 20 Eylül 1921 tarihleri arasında Yunan ordusunun işgali altında kalmıştır. Bu kritik savaş süresince Türk Hava Kuvvetlerinin bünyesindeki uçak sayısı son derece yetersizdi; mevcut olan hava araçları ise sürekli arızalanan ve yoğun onarım gerektiren uçaklardı. Sivrihisar, Sakarya Meydan Savaşı sonrasında düşman işgalinden kurtarılınca, vatansever Sivrihisar halkı Türk ordusuna olan şükran duygularını göstermek ve orduya katkı sağlamak amacıyla anlamlı bir kampanya başlattı.
Sivrihisar Uçağının Satın Alınması ve Askeri Hizmeti
Sivrihisar halkının kendi arasında yürüttüğü bu bağış kampanyasında toplam 4.000 lira biriktirildi. Toplanan bu para ile Fransa'dan tek motorlu ve iki kişilik Breguet (14 B 3) model bir uçak satın alındı. Satın alındığı dönemde silahsız olan bu uçağa Konya'da silah monte edildi ve uçak Türk Hava Kuvvetlerinin en yeni unsurlarından biri haline geldi. Pilotluğunu Halim Canko'nun üstlendiği bu değerli uçak; ordu bünyesinde keşif, avcı ve bombardıman uçağı olarak aktif hizmet gördü.
Tarihsel Kayıtlar ve Belgeler
Bu anlamlı bağışa dair tarihi belgeler mevcuttur. Mustafa Kemal Atatürk'ün kendi el yazısıyla aldığı notlar arasında, "Sivrihisar’dan tayyare bedeline verilmek üzere Osmanlı Bankası’na 4 bin lira çeki Eskişehir Mebusu Mehmet Efendi’dedir" şeklinde bir ibare yer almaktadır. Ayrıca, uçağın orduya kazandırılmasından bir yıl sonra, 27 Mart 1922 tarihinde Sivrihisar'ı ziyaret eden Sovyetler Birliği temsilcisi Semyon Aralov da hatıratında, Sivrihisar semalarında Sivrihisarlılar tarafından bağışlanan bir uçağın uçmakta olduğunu kaydetmiştir.
Replika Anıtın Yapılışı ve Açılışı
İlçede bir uçak anıtı inşa edilmesi fikri ilk olarak Tahsin Özalp ve Turgut Özakman tarafından geliştirilmiştir. Bu anlamlı fikrin hayata geçirilmesi amacıyla, dönemin Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) rektörü Ural Akbulut'un düzenlemesiyle, üniversitenin Bilim Merkezi atölyesinde uçağın aslına tamamen uygun bir replikası imal edilmiştir. Gerçek boyutlarda üretilen bu replika uçak, mülkiyeti Sivrihisar Belediyesi'ne ait olmak üzere 22 Eylül 2007 tarihinde bugünkü yerine yerleştirilerek halkın ziyaretine sunulmuştur.