Şerefiye Sarnıcı (veya Bizans Dönemi'ndeki Yunanca adıyla Kisterna Theodosiou), İstanbul'un Fatih ilçesindeki Tarihi Yarımada'da yer alan önemli bir su depolama yapısıdır. Antik Mese yolunun güneyinde, Konstantin Forumu'nun güneydoğusunda ve Binbirdirek Sarnıcı'nın batısında konumlanan bu yapı, Konstantinopolis'in su ihtiyacını karşılayan isale hatlarından faydalanan sarnıçlar arasında yer almaktadır. Sarnıç, bilimsel olarak ilk kez 1893 yılında Forscheimer ve Strzygowski tarafından belgelenerek literatüre kazandırılmıştır.
Şerefiye Sarnıcı'nın Tarihi ve İsim Kökeni
İnşa tekniği esas alınarak yapılan incelemeler sonucunda Şerefiye Sarnıcı, 5. yüzyılın ikinci çeyreğine tarihlendirilmektedir. Bu bilgi doğrultusunda yapının II. Theodosius Döneminde (408-450) inşa ettirildiği düşünülmekte ve bu nedenle günümüzde "Theodosius Sarnıcı" adıyla da anılmaktadır. Sarnıç, modern dönemde yaygın olarak kullanılan "Şerefiye" ismini ise Osmanlı döneminde üzerinde yer aldığı mahalleden almıştır. Yapının üzerine 19. yüzyıl sonlarında veya 20. yüzyıl başlarında Arif Paşa Konağı inşa edilmiştir. Bu konak zamanla Şehremaneti Binası, İstanbul Belediye Hizmet Binası ve Eminönü Belediye Binası olarak kullanılmış; 2010 yılında ise bu ek yapıların yıkımı gerçekleştirilerek sarnıcın yeniden gün yüzüne çıkması sağlanmıştır.
Mimari Özellikleri ve Taşıyıcı Sistem
Mimari açıdan çok sıra destekli kapalı sarnıç tipinin seçkin bir örneği olan Şerefiye Sarnıcı, yaklaşık 24x40 metre boyutlarında dikdörtgen bir plana sahiptir. Yapının içerisinde, kısa kenarda 4 ve uzun kenarda 8 sıra olmak üzere toplam 32 adet sütun yer almaktadır. Sütunların yüksekliği 5.10 metre, çapı 80 cm ve tavan yüksekliği ise yaklaşık 11 metredir. Sarnıcın tavan örtüsü yelken tonozlardan oluşmakta ve ağırlığı sütunlar ile kemerlere dağıtılmaktadır. Beden duvarlarının üst kısmında, kemer seviyesinde suyun kalitesini korumak ve havalandırma sağlamak amacıyla yerleştirilmiş 16 adet pencere açıklığı bulunmaktadır.
İşçilik ve Sütun Başlıkları
Sarnıcın en dikkat çekici unsurlarından biri, tamamı Prokonnessos mermerinden işlenmiş olan 5. yüzyıl tarihli Korint üsluplu sütun başlıklarıdır. Korint başlıkların yüksekliği 88 cm olup, üzerlerinde 90 cm yüksekliğinde impost başlıklar bulunur. Bu başlıkların tamamının devşirme malzeme kullanılmadan, doğrudan bu sarnıç yapısı için özel olarak üretildiği düşünülmektedir. Kalınlığı 2.5 metreyi bulan beden duvarlarında tuğla ve horasan harcı işçiliği görülür. Su basıncına dayanıklılık kazandırılması adına duvarların iç yüzeyi, sütun başlığı hizasına kadar (7.65 metre yükseklik) köşelerde kavisli olacak şekilde su geçirmez sıva ile kaplanmıştır. Yapı, 2004 yılındaki restorasyon çalışmaları ve 2013-2018 yılları arasındaki çevre düzenlemesi projelerinin ardından 2018 yılından itibaren müze olarak ziyarete açılmıştır.