Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı bir kırsal mahalle olan Şendurak (eski adıyla Tamrut), zengin tarihi geçmişi ve günümüze ulaşan kalıntılarıyla dikkat çeken önemli bir tarihi yerleşim alanıdır. Karadeniz Bölgesi sınırlarında yer alan ve rakımı 1403 metre olan bu yerleşim, Erzurum il merkezine 124 kilometre, Oltu ilçe merkezine ise sadece 4 kilometre uzaklıktadır. Mahalle, Oltu'nun kuzeyinde yer almakta olup doğrudan bir köy yoluyla ilçe merkezine bağlanmaktadır.
Şendurak'ın Köklü Tarihçesi
Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao bölgesinde yer alan Tamrut, 1549 yılındaki Gürcistan seferinin ardından Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Tamtut" adıyla kaydedilen köyün nüfusu, o dönem tamamı Hristiyan olan 29 haneden oluşmaktaydı. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Rus idaresine geçen köy, I. Dünya Savaşı'nın sonlarında Rus ordusunun çekilmesiyle 1918-1921 yılları arasında bağımsız Gürcistan sınırlarında kalmıştır. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması ile Türkiye sınırlarına katılan köyün ismi, yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında çıkarılan yasa kapsamında Şendurak olarak değiştirilmiştir.
Tarihi Kiliseler ve Harabeler
Tamrut köyünde varlığı bilinen üç adet tarihi kilise kalıntısı mevcuttur. Bunlardan en büyüğü, bugünkü köy merkezinin 1,6 kilometre güneydoğusunda yer alan kubbeli ve üç nefli köy kilisesidir. Günümüzde yıkıntı halinde olan bu yapıyı 1907 yılında ziyaret eden Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili, o tarihte kilisenin apsislerindeki tonozların göründüğünü ve etrafındaki mezarlıkta koyun ve at formunda mezar taşları bulunduğunu aktarmıştır. Köy merkezinin 2,1 kilometre kuzeybatısında yer alan tek nefli ikinci köy kilisesi ise günümüzde tamamen yıkılmış durumdadır.
Şendurak Kalesi
Köyün dikkat çeken en önemli savunma yapısı ise kireç harcıyla inşa edilmiş olan antik kaledir. Köy merkezinin 3,8 kilometre kuzeybatısında, yüksek bir kayalık üzerinde yıkık durumda bulunan bu kale, dikdörtgen planlı ve irice bir mimariye sahiptir. Kaba taşlardan inşa edilen ve dört köşesinde birer kule barındıran kalenin duvar kalınlığı yaklaşık 1,5-2 metre arasında olup, giriş kapısı güney yönündedir. Kalenin kuzeybatı tarafında ve 250 metre aşağısında yer alan, tek nefli ve kaleye ait olduğu tahmin edilen üçüncü bir kilisenin de günümüzde duvar kalıntıları bulunmaktadır.