Saylan, Karadeniz Bölgesi'nde Ordu ilinin Ünye ilçesine bağlı, köklü tarihi ve zengin kültürel geçmişiyle dikkat çeken önemli bir mahalledir. Tarih boyunca özgün yapısını koruyan bu yerleşim yeri, gerek coğrafi özellikleri gerekse fındık tarımına elverişli verimli topraklarıyla Ünye'nin öne çıkan kırsal bölgelerinden birini oluşturmaktadır.
Saylan'ın Köklü Tarihçesi ve Gürcü Muhacirlerin İskanı
Mahallenin bilinen en eski adı Saylan olup, bu isim tarihi belgelerde de açıkça yer almaktadır. Yerleşim, 1642 tarihli Osmanlı avarız defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Saylan" (سیلان) adıyla kaydedilmiştir. Saylan'ın tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından yaşanan göç dalgasıdır. Bu dönemde, Çürüksu bölgesinin Hutsubani ve Sameba köylerinden göç eden Gürcü muhacirler bu bölgeye yerleştirilmiştir.
Kayıtlara göre, Ağustos 1879 tarihinden önce köyün "Elma Dağı" mevkisinde 17 haneden oluşan 82 kişi yerleştirilmiştir. 1882 yılındaki tespite göre ise Saylan'da Hutsubani köyünden gelen 139 kişi ile Sameba köyünden gelen 32 kişi bulunuyordu. Nüfusu zamanla artan mahallede, 1910 nüfus sayımında 139 hanede 846 kişinin yaşadığı kaydedilmiştir. Cumhuriyet döneminde, 1928 yılında Ünye kazasının merkez nahiyesine bağlı olan köyün nüfusu 1935 yılında 850 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında ise nüfus 1.351 kişiye yükselmiş ve bu nüfus içinde 302 kişinin okuma yazma bildiği tespit edilmiştir.
Coğrafi Yapı ve Ulaşım
Saylan, Ordu il merkezine 70 km, Ünye ilçe merkezine ise yaklaşık 4-8 km uzaklıkta yer almaktadır. Denizden ortalama yüksekliği 200-300 metre civarında olan mahallenin en yüksek noktası, Cimbis Mahallesi sınırlarında bulunan ve 535 metre yüksekliğe ulaşan Kıblekayası'dır. Mahallenin sınırları içerisinden geçen iki önemli akarsu bulunmaktadır; bunlardan Lahna Deresi Cimbis Mahallesi'nden doğarken, Tabakhane Deresi'nin bir kolu ise Hüsemli Mahallesi'nden doğmaktadır.
Ekonomi ve Tarımsal Potansiyel
Mahallenin temel ekonomik yapısı tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Gerek deniz seviyesinden yüksekliği gerekse eğim oranı ile fındık tarımına en elverişli bölgelerden biri olan Saylan, Ünye'nin en verimli topraklarına sahiptir. Bu verimliliği sayesinde ilçe genelinde en çok fındık üretilen köyler arasında önemli bir konuma sahiptir.