Üç Tarafı Baraj Sularıyla Çevrili Bir Yarımada: Samsat
Adıyaman ilinin en az nüfuslu ve yüz ölçümü bakımından Tut ilçesinden sonra ikinci en küçük ilçesi olan Samsat, zengin tarihi ve coğrafi yapısıyla Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin önemli bir yerleşimidir. Antik dönemde Samosata ismiyle anılan bu yerleşim, batısında, doğusunda ve güneyinde Atatürk Baraj Gölü ile çevrilerek üç yandan baraj gölüne komşu bir yarımada görüntüsü kazanmıştır. Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 600 metre olan ilçe, Adıyaman il merkezine 47 kilometre uzaklıkta yer almaktadır.
Sümerlerden Hititlere Köklü Bir Kuruluş Hikayesi
Samsat'ın kuruluş tarihi son derece eskilere dayanmaktadır. Sümerler zamanında kente Semizata dendiği, Mısırlıların ise Şamşuata veya Şemşiata olarak adlandırdığı rivayet edilir. Kentin resmi ismini ise Kommagene krallarından I. Antiochos Epiphanes'in dedesi olan Kral Samos'tan aldığı düşünülmektedir. Demir Çağı'nda Hititlerin merkezi olduğu tahmin edilen bu yerleşim, MÖ 708'de Asur kralı 11. Sargon tarafından zapt edilmiş, daha sonra sırasıyla Babillilerin, Medlerin, Perslerin (MÖ 533) ve Makedonya Krallığı'nın (MÖ 333) Selevkoslar hakimiyeti altına girmiştir. MÖ 69 yılında Kommagene Krallığı'nın başkenti olan Samsat, MS 72 yılında Roma eyaletine dönüştürülmüştür.
İlim Merkezi Samosata ve İslamiyet Dönemi
Roma eyaleti olduğu dönemde nüfusu 50.000'i geçen Samsat, büyük bir ilim merkezine dönüşmüş ve ünlü bilgin Lukianus bu dönemde kentte doğmuştur. Bizans ve Arap yönetimleri arasında birkaç kez el değiştiren bölge, İslamiyet dönemiyle birlikte Arap şivesine uydurularak Sümeysat adını almıştır. Sahabeden Safvan bin Muattal'ın kabrinin de bulunduğu bu topraklar, 1085'te Melikşah, 1114'te Zengiler, 1180'de Selahattin Eyyubi ve 1203'te Anadolu Selçukluları'nın egemenliğine girmiştir. Moğol İmparatoru Hülagü Han ve Dulkadiroğulları istilalarından sonra, 1392'de Yıldırım Beyazıt tarafından Osmanlı Devleti'ne bağlanmış; Timur tahribatının ardından 1516'da Yavuz Sultan Selim tarafından kesin olarak Osmanlı sınırlarına katılarak sancak merkezi yapılmıştır.
Baraj Suları Altında Kalan Eski Kent ve Modern Dönem
Cumhuriyet döneminde küçülerek bucak durumuna gelen Samsat, 1960 yılında ilçe merkezi yapılmıştır. Atatürk Baraj Gölü sularının yükselmesi nedeniyle 5 Mart 1988'de eski yerleşim yerinden tahliye edilmiş ve 21 Nisan 1988 tarihli kanunla merkezi değiştirilerek bugünkü yeni yerine taşınmıştır. Eski Samsat ve civarında yürütülen arkeolojik araştırmalarda saraylar, su kemerleri, kaleler gibi yapılar ve kıymetli eşyalar bulunmuş olup, bu eserlerin bir kısmı Adıyaman Müzesi'nde sergilenmektedir. 2 Mart 2017'de meydana gelen 5.1 büyüklüğündeki depremin ardından kent yeniden inşa edilmiştir.