Samosata Antik Kenti, Fırat Nehri'nin sağ (batı) kıyısında yer alan, Adıyaman'ın modern Samsat ilçesinin eski yerleşim yerinde kurulmuş tarihi bir kenttir. Ağırlıklı olarak Süryanice konuşan bir nüfusa ev sahipliği yapmış olan bu antik şehirde Helenistik kültür oldukça önemli bir rol oynamıştır. Ancak bu tarihi yerleşim yeri, günümüzde inşa edilen Atatürk Barajı'nın suları altında kaldığı için artık erişilemeyen kayıp bir antik miras konumundadır.
Samosata'nın Tarihi ve Stratejik Önemi
Şehrin kurucusu, Ermeni kralı I. Sames'dir. Fırat Nehri üzerinde konumlanan bu yapı, doğu-batı ticaret yolunda nehrin kritik bir geçiş noktasını korumak amacıyla askeri olarak güçlendirilmiştir. Samosata aynı zamanda Şam, Palmira ve Sura'dan başlayarak Ermenistan'a ve Euxine Denizi'ne (Karadeniz) kadar uzanan başka bir ticaret rotasında da önemli bir istasyon görevi görmüştür. Kent, tarihi süreç içerisinde bir dönem Kommagene'de Antiochia olarak adlandırılmış ve Helenistik Kommagene Krallığı'nın başkenti olarak yaklaşık M.Ö. 160 yılından Roma İmparatorluğu'na teslim olduğu M.Ö. 72 yılına kadar hizmet vermiştir.
Roma Dönemi, Askeri Tarihi ve Önemli Şahsiyetler
İmparator Hadrianus döneminden itibaren sivil bir metropolis statüsü kazanan Samosata; Lejyon VI Ferrata ile daha sonra Lejyon XVI Flavia Firma'nın konuşlandığı bir askeri üs ve çeşitli askeri yolların son bulduğu stratejik bir merkez haline gelmiştir. Roma İmparatoru Julianus'un Şapur'a karşı düzenlediği seferin başlangıç noktası olan şehir, 7. yüzyılda Herakleios ile Hüsrev arasındaki askeri mücadelelerde de doğal bir nehir geçiş yeri olmuştur. Ayrıca antik dönemin dünyaca ünlü düşünür ve yazarlarından Lukianos (y. 120-192) ile Pavlus (fl. 260) gibi önemli tarihi şahsiyetler Samosata'da doğmuştur.
Modern Samsat ve Günümüzdeki Durumu
Antik Samosata kenti, 1989 yılında Atatürk Barajı'nın suları altında kalmıştır. Eski şehrin sular altında kalmasıyla tahliye edilen nüfus için eski yerleşime yakın bir bölgede aynı adı taşıyan yeni bir kasaba inşa edilmiştir. Günümüzde Adıyaman iline bağlı yaklaşık 2000 nüfuslu bir ilçe merkezi olan modern Samsat, baraj sularının derinliklerinde yatan bu köklü tarihin mirasını simgelemektedir.