Sabaholdu Köyü'ne Genel Bakış ve Coğrafi Konum
Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı olan Sabaholdu Köyü, Doğu Anadolu Bölgesi'nde, deniz seviyesinden yaklaşık 2044 metre yükseklikte konumlanmış köklü bir yerleşim yeridir. Köy, coğrafi mesafe olarak Ardahan il merkezine 90 kilometre, bağlı olduğu Çıldır ilçe merkezine ise 48 kilometre uzaklıkta bulunmaktadır. Günümüzde de varlığını sürdüren bu yerleşim yeri, tarih boyunca farklı imparatorlukların ve yönetimlerin sınırları dahilinde yer alarak günümüze zengin bir kültürel miras taşımıştır.
Tarihsel Kökenler ve Etimolojik Geçmişi
Sabaholdu köyünün bilinen en eski adı Gürcüce bir yer adı olan Kotasi'dir (კოტასი). Bu kelimenin, Gürcücede mısır koçanı, ahşap mil ya da ahşap kabza gibi çeşitli anlamlar taşıyan "kota" (კოტა) sözcüğünden türediği düşünülmektedir. Bu isim Türkçeye Kodas veya Kodas (كوداس/ قوداس) şeklinde geçmiştir. Nitekim yerleşim, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde bu isimlerle kaydedilmiştir. Tarihsel olarak Cavaheti bölgesinde yer alan köy, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir.
İdari Geçiş Dönemleri ve Nüfus Hareketleri
1595 yılındaki Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarına göre Gürcistan Vilayeti içindeki Ahalkalak livasının Niyaliskur nahiyesine bağlı olan köyde o dönemde sadece 2 Hristiyan hane yaşamaktaydı. 1719/1720 (Hicri 1132) tarihinde köyün geliri 13.090 akçe olarak belirlenmiş ve Mehmed (veled-i Abdullah) adında birine bırakılmıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile Rusya İmparatorluğu'na bırakılan köyün nüfusu 1886 yılındaki Rus tespitinde 81 kişi olarak kaydedilmiş ve bu nüfusun tamamı Karapapak olarak tanımlanmıştır. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Rusların çekilmesiyle kısa bir süre Gürcistan sınırlarında kalan Kotasi, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye bırakılmıştır.
Orta Çağ'dan Günümüze Ulaşan Tarihi Kiliseler
Sabaholdu köyü ve çevresi, tarihi ibadet yapıları açısından büyük bir arkeolojik değere sahiptir. Köyün Orta Çağ'daki adıyla anılan Kotasi Kilisesi, bu dönemin en belirgin Gürcü mimari miraslarından biridir. Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, geçmiş dönemlerde yaptığı araştırmalarda bu kiliseye ait tarihi bir Gürcüce yazıt tespit etmiştir. Ayrıca, köyün bugünkü sınırları içerisinde yer alan ve eski bir yerleşim olan Samtzubi (სამწუბი) köyüne ait Samtzubi Kilisesi de günümüze kadar ulaşmayı başarmış bir diğer önemli Orta Çağ yapısıdır. Köyün yabancı kökenli olan Kotasi veya Kodas adı, 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Sabaholdu olarak değiştirilmiştir.