Rumeli Feneri Kalesi'ne Genel Bakış
İstanbul Boğazı'nın Karadeniz tarafındaki en uç noktasında konumlanan Rumeli Feneri Kalesi (diğer adıyla Topçu Kalesi), Sarıyer ilçesinin tarihi Rumelifeneri sırtlarında yer alır. Eşsiz bir deniz manzarası sunan bu görkemli yapı, adını hemen yanındaki köy ile birlikte Rumeli Feneri'nden almaktadır. Cumhuriyet döneminde askeri karakol olarak hizmet veren kale, günümüzde Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun 12 Mart 2008 tarih ve 2938 sayılı kararı uyarınca Birinci Derece Doğal Sit Alanı sınırları içerisinde koruma altında bulunmaktadır.
Kalenin Kökeni ve Tarihi Süreci
Rumeli Feneri Kalesi hakkında kesin tarihi bilgiler bulunmamakla birlikte, yapıya dair en eski kayıt T.C. Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşivi'ndeki 1769 (Hicri 1183) tarihli belgedir. Kalenin ilk olarak 15. yüzyılda Cenevizliler veya daha önceki bir dönemde Bizanslılar tarafından inşa edildiği yönünde iddialar bulunmaktadır. Bununla birlikte, tarihi kaynakların büyük bir çoğunluğu yapının 1769 yılı civarında Osmanlı İmparatorluğu için çalışan ve ismi bilinmeyen Yunan bir mühendis tarafından inşa edildiğini belirtir. Kale, ilerleyen yıllarda 1783'te Toussaint, 1785'te Latife-Clavé ve 1794'te Monnier adlı Fransız mühendislerce yeniden tasarlanmıştır.
Mimari Yapısı ve Yapı Malzemeleri
Toplam 46 bin 185 metrekarelik bir zemin alanını kaplayan Rumeli Feneri Kalesi, 55 metre genişliğinde ve 70 metre uzunluğunda dikdörtgen bir plana sahiptir. Plan şemasında kuzeydoğu ve kuzeybatı köşeleri pahlanmış olan kalenin güneybatı duvarında kemerli ana giriş kapısı, güneydoğu ile kuzeybatı duvarlarında ise sekizgen planlı birer kule yer almaktadır. Yığma taş tarzında inşa edilen kalenin yapımında kaba yonu taş, moloztaş ve tuğla malzemeler bir arada kullanılmıştır. Duvarların köşe kısımlarında kaba yonu taşlar kullanılırken, aralarda ise kum taşı ve bazalt cinsindeki kaba yonu taş ile moloztaş beraber harmanlanmıştır.
Sultan IV. Murad Dönemi ve Rumeli Feneri'nin Özellikleri
Tarihsel süreçte hasar gören kalenin duvarlarında 1624 yılında yıkımlar meydana gelmiş, ardından dönemin padişahı Sultan IV. Murad'ın fermanıyla kapsamlı bir onarım çalışması gerçekleştirilmiştir. Onarımın yapıldığı o dönemde kalede 60 asker evi, 100 top, bir cephanelik, buğday ambarları ve bir cami bulunmakla birlikte, 300 asker burada ikamet etmekteydi. Kalenin hemen yanında bulunan Rumeli Feneri ise deniz seviyesinden 58 metre yükseklikte ve 30 metre uzunluğundadır. İlk olarak gaz yağı, daha sonra ise asetilenle aydınlatılan fenerin ışığı 18 deniz mili mesafeden görülebilmektedir.
Ulaşım ve Konum Bilgileri
Rumeli Feneri Kalesi'ne ulaşım, Sarıyer ilçesine bağlı Rumelifeneri Köyü'nün içinden geçen kara yolu üzerinden sağlanmaktadır. Köyün bulunduğu bölge Bizans döneminde küçük fener ve Avrupa feneri anlamlarına gelen Fanariyan Burnu, antik çağlarda ise Panyum Burnu olarak adlandırılmıştır.