Pisidya Antik Bölgesi ve Coğrafi Konumu
Pisidya (Grekçe: Πισιδία), Anadolu'nun güney kesiminde yer alan son derece önemli bir antik bölgedir. Coğrafi olarak kuzey ve batıda Frigya, güneybatıda Likya, güneyde Pamfilya, doğuda ise Likaonya ile çevrelenmiş olan bu tarihi coğrafya, geniş bir alanı kaplamaktadır. Günümüz haritasıyla eşleştirildiğinde, başta Isparta ilinin tamamı olmak üzere; Afyonkarahisar, Burdur, Antalya ve Konya illerinin belirli bölümlerini de sınırları içerisine almaktaydı.
Toroslar'ın Yalçın Tepelerinde Direnen Bir Halk
Bölgenin coğrafi yapısının büyük bölümü, Toros Dağları'nın kuzey-güney doğrultusunda uzanan yalçın kireçtaşı tepelerinden oluşmaktaydı. Bu zorlu ve sarp dağlar, dışarıdan gelebilecek her türlü egemenlik arayışına karşı sürekli direnen, bağımsızlığına düşkün ve yasa tanımaz bir halkın en güvenli sığınağı olmuştur. MÖ 1. yüzyıla gelindiğinde bu halk, büyük merkezi yapılar yerine daha küçük kabileler veya köy grupları biçiminde örgütlenerek yaşamlarını sürdürmekteydi.
Teokratik Yönetim ve Tarihsel Dönüşüm Süreci
Pisidya'da, eski Frigya kültürünün en belirgin özelliklerinden biri olan kendine özgü teokratik yönetim modelinin uygulandığı bilinmektedir. Bölgede geniş topraklara hükmeden ve çok sayıda köle çalıştıran zengin tapınaklar bulunmaktaydı. Siyasi olarak ise Kral Amintas'ın MÖ 25 yılındaki ölümüyle birlikte Pisidya topraklarının büyük bir kısmı Roma'nın Galatya eyaletine dahil edilmiştir. İmparator Vespasianus döneminde, MS 74 yılında Likya ve Pamfilya ile birleştirilen bölgede, Roma uygarlığının ve kültürünün nüfuz etmesi başlangıçta oldukça yavaş seyretmiştir.
Kentleşme, İdari Reformlar ve Önemli Pisidya Kentleri
Bölgede kentleşme faaliyetleri ancak 2. yüzyıla gelindiğinde ivme kazanabilmiştir. İmparator Diocletianus'un MS 297 yılında gerçekleştirdiği büyük yönetsel düzenlemeler kapsamında Pisidya, "Dioecesis Asiana" adı verilen idari bölüme dahil edilmiştir. İlerleyen dönemlerde ise Bizans İmparatorluğu yönetimi altında bölge toprakları Thrakesion ve Anatolikon adı verilen yerel yönetim birimleri (thema) arasında ikiye bölünmüştür. Bu tarihi coğrafyanın en görkemli ve günümüze kadar ulaşan önemli antik kentleri arasında Termessos, Sagalassos, Kremna, Adada, Antioheia (Pisidya), Selge ve Pednelissos yer almaktadır.