Petkiri Kilisesi'nin Tarihçesi ve Önemi
Petkiri Kilisesi (Gürcüce: ფეთქირის ეკლესია), tarihi Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı Ayyıldız mahallesinin sınırları içinde yer alan Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü kilisesidir. Kilisenin bulunduğu Tao bölgesi, Orta Çağ döneminde Gürcistan sınırları içerisinde yer almaktaydı. Osmanlı İmparatorluğu bu bölgeyi, 1549 yılındaki Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Tarihi kayıtlara göre 1835 yılındaki Osmanlı nüfus tespitinde köyde Müslümanlar ve Gregoryen Ermeniler birlikte yaşamaktaydı ve Petkiri'nin nüfusu bu dönemde yaklaşık 224 kişiden oluşmaktaydı. Tarihi kilise, ilk kez 2016 yılında bir Gürcü araştırma grubu tarafından tanımlanarak literatüre kazandırılmıştır.
Konumu ve Ulaşım Bilgileri
Petkiri Kilisesi, Ayyıldız mahallesinin yerleşim merkezinin içerisinde değil, köy merkezinin yaklaşık 3 kilometre doğusunda konumlanmaktadır. Kilise kalıntıları, yörede "Kilise Boynu" olarak adlandırılan geniş bir çayırlık alanda bulunmaktadır. Yapıya ulaşmak için Ayyıldız yerleşiminden doğu yönüne doğru yaklaşık 3 kilometrelik bir mesafe kat edilmesi gerekmektedir.
Mimari Yapısı ve Tasarım Özellikleri
Mimari açıdan bir tetrakonk kilise olan yapı, Doğu Ortodoks ve Gürcü Ortodoks mezhebi geleneklerine göre inşa edilmiştir. Günümüzde büyük ölçüde yıkılmış ve yıkıntı halinde olan kilise, kabaca yontulmuş orta irilikte taşlar ve kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir. İç kısmı kare planlı olan yapının dört cephesinde de dışarıya doğru taşan birer apsis yer almaktadır. Sunağın konumlandığı doğu cephesindeki apsis, diğer apsislere kıyasla içten daha derin bir forma sahip olacak şekilde tasarlanmıştır.
Dış Görünüşü ve Girişi
Petkiri Kilisesi, içten kare planlı olmasına karşın dışarıdan bakıldığında haç planlı bir mimari yapı sergilemektedir. Yapılan araştırmalar ve mimari kalıntılar doğrultusunda, kilisenin ana giriş kapısının batı cephesinde yer aldığı anlaşılmaktadır. Orta Çağ Gürcü mimarisinin taş işçiliğini ve yapı elemanlarını bünyesinde barındıran bu eser, günümüzde korunamamış ve harabe durumuna gelmiştir.