Pekmez Höyük, Aydın ili Karacasu ilçesi yakınlarındaki Afrodisyas antik kenti içerisinde yer alan bir höyüktür. Büyük Menderes Nehri'nin güney kollarından birinin oluşturduğu vadide yer alan bu tepe, prehistorik dönemlerden itibaren iskan gören üç höyükten biridir. Yaklaşık 125 metre çapında ve 13 metre yükseklikte olan tepe, bölgedeki en eski yerleşim izlerini barındırmasıyla bilinir.
Arkeolojik Kazılar ve Araştırmalar
Höyük üzerinde ilk araştırmalar 1826 yılından itibaren yabancı arkeologlar tarafından başlatılmıştır. 1960'lı yıllardan itibaren ise aralarında Kenan Erim'in de bulunduğu araştırmacılar tarafından kazı çalışmaları gerçekleştirilmiştir. 1992 yılından itibaren sürdürlen kazılar ise R. R. Smith başkanlığında, daha çok Roma Dönemi yerleşmesi üzerine yoğunlaşılarak yürütülmektedir. Yapılan kazılarda ova taban suyu seviyesi nedeniyle ana toprağa kadar inilememiştir.
Tabakalanma ve Tarihlendirme
Afrodisyas antik kentinin yer aldığı vadideki ilk yerleşme, Geç Neolitik Çağ'da Pekmez Höyük üzerinde gerçekleşmiştir. Kazılarda belirlenen on tabakadan X. ve IV. tabakalar tarihöncesi dönemleri, III. ve I. tabakalar ise tarih dönemlerini temsil etmektedir. Geç Neolitik Çağ tabakasının üzerinde sırasıyla Geç Kalkolitik çağ, Erken Tunç Çağı ve Orta Tunç Çağı tabakaları yer almaktadır.
Buluntular
Höyükteki Geç Neolitik Çağ yerleşimi sadece el yapımı, astarlı ve açkılı çanak çömlek buluntularıyla temsil edilmektedir. Bu buluntularda boya bezeme kullanılmamış, yalnızca kazıma bezemeler tercih edilmiştir. Genellikle küçük boyutlu çanaklardan oluşan bu kaplar ile Burdur sınırlarındaki Hacılar Höyük VII. tabaka buluntuları arasındaki benzerliğe dayanılarak, Pekmez Höyük'teki ilk yerleşmenin MÖ 5800'ler ve 6. binyılın başlarına ait olduğu ifade edilmektedir.