Of

Of'un Tarihi ve Coğrafi Konumu

Trabzon ilinin doğusunda yer alan Of, tarihi çok eskilere dayanan köklü bir Karadeniz ilçesidir. İlçenin coğrafi yapısını ve sınırlarını, Karadeniz'e dökülen Solaklı ve Baltacı derelerinin aşağı havzaları oluşturmaktadır. Kuzeyinde Karadeniz, güneyinde Hayrat ve Dernekpazarı ilçeleri, doğusunda Rize ili ve batısında ise Sürmene ilçesi yer almaktadır. Osmanlı döneminde ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında çok daha geniş bir yüzölçümüne sahip olan ilçenin sınırları; 1948 yılında Çaykara'nın, 1990 yılında ise Dernekpazarı ve Hayrat'ın ilçe olmasıyla daralmıştır.

Etimolojik Kökeni ve İsim Tarihçesi

İlçenin isminin kökeniyle ilgili antik kaynaklarda önemli kayıtlar bulunmaktadır. Antik Yunanca'da "yılanların yaşadığı yer" anlamına gelen Ophiussa veya Ophiusa ismi, Antik Çağ'da Marmara Denizi'ndeki Avşa Adası, Portekiz ve Rodos gibi birçok farklı yerleşim yeri için de kullanılmıştır. Roma yol ağının haritası olan Tabula Peutingeriana kayıtlarında Of, Opiunte olarak haritalandırılmıştır. 1888 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ise, kazanın yollarının dolambaçlı (yılankavi) yapıda olması nedeniyle Yunanca yılan anlamına gelen "Ofis" adının verildiği ve bu ismin zamanla Of'a dönüştüğü aktarılmaktadır. Bununla birlikte, gerçekte Antik Çağ yazılı kaynaklarında Of, "Opiunte" adıyla geçmekte olup, Lazca'da "yerleşim yeri, köy" anlamına gelen Oput'e kelimesiyle ilişkilendirilmektedir.

Antik Dönemden Osmanlı Fethine Tarihçe

Doğu Karadeniz ve Trabzon bölgesinin tarihinde Yunan kolonilerinden önce de varlığını sürdüren yerli kavimler bulunmaktaydı. Bölge, tarih boyunca Roma İmparatorluğu'nun bölünmesiyle Bizans (Doğu Roma) sınırları içinde kalmıştır. Bu hakimiyet, 1204 yılındaki Latin işgaline kadar devam etmiş; ardından 1461 yılındaki Osmanlı fethine kadar Bizans hanedanı Komnenoslar tarafından kurulan Trabzon İmparatorluğu'nun egemenliğinde kalmıştır. 4. yüzyıl başlarında Hristiyanlığın resmi din kabul edilmesiyle yerel kavimler Hristiyanlaşmaya başlamış ve Doğu Kilisesi'nin etkisiyle zamanla yerel dillerle karışık bir Yunanca olan Rumca konuşulmaya başlanmıştır.

Osmanlı Dönemi İdari ve Demografik Yapısı

Of ve çevresi, 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilerek Osmanlı İmparatorluğu topraklarına dahil edilmiştir. Fethin ardından Trabzon sancağına bağlı; günümüzdeki Of, Çaykara, Hayrat ve Dernekpazarı bölgelerini kapsayan bir kaza merkezi haline gelmiştir. Osmanlı idari yapısında sahil yerleşimleri iskele, pazar yeri ve Cuma namazı kılınan cami varlığına göre kurulmuş olup; Of kazasında Moroz ve Of adıyla bilinen iki iskele bulunmaktaydı. Yapılan araştırmalara göre kaza merkezinin ilk yerleşim yerinin, Baltacı Deresi'nin Karadeniz'e birleşmeden önceki sol sahilinde yer alan Eskipazar mevkii civarında olduğu değerlendirilmektedir.