Nizip Muharebesi, 24 Haziran 1839 tarihinde Nizip'te Osmanlı İmparatorluğu ile Mısır Eyaleti arasında meydana gelen ve askeri tarih açısından büyük önem taşıyan bir muharebedir. 1839-1841 Osmanlı-Mısır Savaşı'nın en kritik dönüm noktalarından birini teşkil eden bu tarihi olay, Nizip ovasında gerçekleşmiş ve Mısır güçlerinin kesin zaferiyle sonuçlanmıştır.
Savaşın Arka Planı ve Nedenleri
14 Mayıs 1833 tarihinde imzalanan Kütahya Antlaşması, ne Osmanlı Padişahı II. Mahmud'u ne de Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa'yı memnun etmişti. II. Mahmud, Mehmet Ali Paşa'ya bırakılan Suriye, Adana, Girit ve Cidde gibi zengin eyaletleri geri almak isterken; Mehmet Ali Paşa elde ettiği kazançları az buluyor ve Mısır'ın ödemesi gereken vergi konusunda anlaşmazlık çıkarıyordu. İngiltere, Doğu Akdeniz'de güçlü bir Mısır devletinin kurulmasını kendi ticari çıkarlarına aykırı bulduğu için Osmanlı Devleti'ni savaş konusunda kışkırtırken; Fransa ise Mehmet Ali Paşa'nın ıslahat hareketlerine yardım ederek Mısır'da nüfuz kazanmıştı.
Nizip Ovası'nda Karşı Karşıya Gelen Güçler
1834 yılında Lübnan'da Mehmet Ali Paşa'ya karşı çıkan ayaklanmalar ve Fırat dolaylarındaki Dürzilerin Osmanlı'ya karşı baş kaldırması, Osmanlı Devleti tarafından Suriye ve Lübnan'daki Mısır egemenliğini bitirmek için bir fırsat olarak görüldü. Çerkes Hafız Mehmet Paşa komutasındaki bir ordu Urfa'ya gönderildi. Osmanlı ordusunda, başta Alman müşavir ve Osmanlı topçularının komutanı Prusyalı Helmuth von Moltke olmak üzere dört adet Prusyalı kurmay subay görev yapmaktaydı. Karşı tarafta ise Kavalalı İbrahim Paşa yönetimindeki Mısır ordusu Halep'te konuşlanmıştı. Nizip'teki ovaya gelen İbrahim Paşa, kendi kuvvetlerini Osmanlı ordusunun kanatlarını kuşatacak şekilde düzenledi ve yapılan taarruz neticesinde Osmanlı ordusunu dört saat içerisinde ağır bir yenilgiye uğrattı.
Savaş Sonrası Siyasi Gelişmeler ve Londra Antlaşması
Savaşın mağlubiyet haberi henüz İstanbul'a ulaşmadan kısa bir süre önce Sultan II. Mahmud öldü ve yerine Abdülmecid tahta geçti. Bu sırada donanma komutanı Ahmet Paşa, Osmanlı donanmasını İskenderiye'ye götürerek Mehmet Ali Paşa'ya teslim etti. Hem ordusunu hem de donanmasını kaybeden Osmanlı Devleti, içine düştüğü bu zor durumdan İngiltere, Avusturya, Rusya ve Prusya gibi büyük devletlerin müdahalesi ile kurtulabildi. 1840 yılında imzalanan Londra Antlaşması uyarınca Suriye, Adana ve Girit Osmanlı Devleti'ne iade edilirken, Mısır iç işlerinde serbest, dış işlerinde Osmanlı'ya bağlı bir eyalet statüsüne kavuştu.