Hattiler ve Hititlerin Kutsal Şehri
Nerik Antik Kenti (Hititçe: Nerikka), günümüzde Samsun ilinin Vezirköprü ilçesinin 7 kilometre kuzeybatısında yer alan Oymaağaç Höyüğü konumunda bulunan çok önemli bir arkeolojik merkezdir. Yaklaşık 3.500 yıllık köklü bir geçmişi olan kent, Hatti toplulukları tarafından kurulmuş, zamanla Hitit İmparatorluğu'nun en kutsal şehirlerinden biri haline gelmiş ve Hititlerin yıkılmasının (MÖ 1200) ardından tarih sahnesinden çekilerek yerleşime kalıcı olarak kapanmıştır. 2005 yılından bu yana sürdürülen sistemli kazı çalışmaları Uşak Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Rainer Maria Czichon liderliğinde yürütülmektedir.
Teşup'a Adanan İnanç Merkezi ve Dini Ritüeller
Hattiler döneminde kurulan Nerik, gökyüzü ve fırtına tanrısı Teşup'a adanmış olması sebebiyle Hitit dünyasında son derece kutsal kabul edilmekteydi. Hititlerin bu bölgeyi fethetmesinin ardından da kent bu üstün dini statüsünü korumuştur. Eski krallık döneminde yürürlüğe giren kanunla; Hattuşaş, Arinna ve Ziplanda ile birlikte vergi muafiyeti tanınan dört özel şehirden biri olmuştur. Kazılarda bulunan çivi yazılı tabletlerde Hitit krallarının kente düzenli olarak gelerek törenler yaptıkları, adaklarda bulundukları ve fırtına tanrısı Teşup'a saygı gösterdikleri aktarılmaktadır. Aynı zamanda kentin adandığı Teşup, III. Hattuşili'nin kişisel koruyucu tanrısıydı. Hitit krallığının en önemli festivallerinden biri olan ve İlluyanka efsanesinin anıldığı Purulliyaş şenliği de bu kutsal kentte kutlanmaktaydı.
Kazı Çalışmaları ve 2500 Metrekarelik Tapınak
2005 yılından günümüze kadar yürütülen kazıların ilk dokuz yılında surlar, sur kapısı, mabet temel duvarları, tünel, antik kuyu, mühürler ve 13 adet kil tablet keşfedilmiştir. Şehir merkezindeki kutsal mabedin üst üste inşa edilmiş üç farklı mimari evreden oluştuğu ve yaklaşık 2.5 metre yüksekliğinde olduğu tahmin edilmektedir. Mabedin MÖ 13. yüzyıla tarihlenen en son evresinin yaklaşık 2.500 metrekarelik devasa bir alana yayıldığı saptanmıştır. Tapınağın dış kısmında ise 2.5 metrekare genişliğinde ve 4 metre derinliğinde anıtsal bir kuyu bulunmuştur. Bu kuyunun dip kısmında yer alan sıva kalıntıları ve içindeki obsidyen bıçak parçaları, buranın su kanalı olmaktan ziyade tarım ürünlerinin depolandığı bir silo olarak kullanılmış olabileceğini göstermektedir. Ayrıca Roma döneminden çok daha önce Nerik'te düvel benzeri bir yapı gerecinin kullanıldığı da tespit edilmiştir.
Gizemli Tünel ve Zengin Tarihi Buluntular
Nerik'te öne çıkan diğer bir olağanüstü yapı ise 50 metre uzunluğunda ve 40 basamaktan oluşan gizemli yeraltı tünelidir. Kuşatma durumlarında kentin savunmasını desteklemek amacıyla sonundaki kutsal su havuzuna ulaşmak için yapıldığı tahmin edilen bu tünel, 2015 yılında mühendislik çalışmalarıyla tamamen restore edilerek güvenli hale getirilmiştir. Kazılar boyunca gün yüzüne çıkarılan dini tören kapları, fırtına tanrısının sembolü olan boğa figürlü kaplar, bronz aletler ve Roma dönemine ait toplu mezar kalıntıları Samsun'un tarihi derinliğini yansıtmaktadır. Kentten çıkarılan bu eşsiz eserlerin önemli bir bölümü günümüzde Samsun Arkeoloji ve Etnografya Müzesi bünyesinde sergilenmektedir.