Maden Kalesi (Gürcüce: Vaşlovanis Tsikhe), tarihsel Gürcistan'ın güneybatısını oluşturan bölgelerden biri olan Speri'de, bugün Erzurum'un İspir ilçesine bağlı Madenköprübaşı köyünde yer alan ve Orta Çağ'da Gürcülerden kalmış olan tarihi bir kaledir. Kalenin bulunduğu Madenköprübaşı köyü, Maden ve Köprübaşı köylerinin birleşmesiyle ortaya çıkmıştır.
Maden Kalesi Tarihçesi
Maden Kalesi, Orta Çağ Gürcü tarihinde son derece önemli bir yere sahiptir. Samtshe Atabeyliği'ni yöneten Cakeli sülalesinden I. Beka Cakeli (1285-1306) ile Türkmen Azat Musa'nın orduları arasında 1301 veya 1302 yılında gerçekleşen savaş bu kalenin yakınlarında meydana gelmiştir. Tarihe Azat Musa'nın Gürcistan seferi olarak geçen bu savaş Gürcülerin zaferiyle sonuçlanmıştır. Savaşın ardından Beka Cakeli hızla İspir ve Bayburt'a doğru ilerleyerek kale dışındaki tüm kasabayı ele geçirmiştir. Kuşatmaya dayanmanın imkânsız hale gelmesi üzerine Türkmenler bir elçi göndererek haraç ödemeyi kabul etmiştir.
Mimari Özellikleri ve Kalıntılar
Gürcü mimari tarzı yansıtılarak inşa edilmiş olan Maden Kalesi, kaba yontu taşlar ve harç kullanılarak yapılmıştır. Yapının günümüze kadar ulaşan savunma duvarlarının yüksekliği yaklaşık 3-4 metreyi bulmaktadır. Kalenin tarihi giriş kapısı da bugüne kadar ulaşmayı başarmıştır. Kalenin duvarına dış kısımdan bitişik biçimde inşa edilmiş yarım dairesel yapıların içerisinde depolar ve muhtemelen su sarnıçları bulunmaktaydı.
Coğrafi Konumu
Maden Kalesi, bugün Madenköprübaşı köyünün bir mahallesi konumundaki eski Maden köyünün 1,2 kilometre güneyinde yer almaktadır. Tarihsel süreçte kalenin bir dış suru olduğu da tahmin edilmekteyse de günümüze bu surlardan herhangi bir iz kalmamıştır. Coğrafi konumu ve köylülerin verdiği bilgiler doğrultusunda bu kalenin, Gürcü vakayinamesi Kartlis Tshovreba'da adı geçen Maden Kalesi olduğu tahmin edilmektedir.