Lidar Höyük'ün Coğrafi Konumu ve Stratejik Önemi
Lidar Höyük, Şanlıurfa ilinin kuzeybatısında, Bozova ilçesinin 23 km kuzeyinde yer alan son derece önemli bir arkeolojik yerleşimdir. Atatürk Baraj Gölü suları altında kalmadan önce Lidar Köyü'nün kısmen altında, kısmen de güneybatısında konumlanmaktaydı. Fırat üzerinde bir geçitte bulunması, Gritille Höyük ve Samsat Höyük'e yakınlığı nedeniyle antik dönem kervan ve ticaret hattı üzerinde bulunuyordu. Bizans belgelerinde görülen Ltar Kalesi adından geldiği düşünülen bu höyük, su altında kalmadan önce 200 x 240 metrelik bir tepe olup, teraslarına yayılarak 650 metre çapında oldukça geniş bir alana yayılmıştı.
Arkeolojik Kazılar ve Tabakalanma Süreci
Höyük, Aşağı Fırat Havzası Yüzey Araştırması Projesi kapsamındaki çalışmalar sırasında 1979 yılında saptanmıştır. Aynı yıl başlayan kurtarma kazıları, Alman Arkeoloji Enstitüsü İstanbul Şubesi ve Heidelberg Üniversitesi adına Prof. Dr. Harald Hauptmann başkanlığında yürütülmüştür. Kazılar, höyüğün Atatürk Baraj Gölü altında kalacağı 1987 yılına kadar sürdürülmüştür. Elde edilen verilere göre Lidar Höyük'te iskanın Kalkolitik Çağ (MÖ 5500 – 3200) yerleşimiyle başladığı düşünülmektedir. Höyük, Erken Tunç Çağı ortalarından başlayarak Orta Çağ'a (MS 13. yüzyıl) kadar kesintisiz olarak iskan edilmiştir.
Tarihsel Önemi ve Gün yüzüne Çıkarılan Eşsiz Eserler
Lidar Höyük, Erken Tunç Çağı'nda ve özellikle MÖ 2. binde bölgenin en büyük ve en önemli höyüklerinden biri olarak büyük bir önem kazanmış, Orta Çağ'da ise giderek küçülerek bir köy haline dönüşmüştür. Kazı çalışmaları sırasında Geç Demir Çağı bronz küvet, sikkeler, takılar, Asur oturan keçi heykeli ve çeşitli devrelere ait değerli çanak çömlekler ele geçirilmiştir. Lidar Höyük buluntuları günümüzde Şanlıurfa Müzesi bünyesinde sergilenmektedir. Sit alanı, 10.02.1990 tarihinde 388 tescil numarası ile tescil edilmiştir.