Kurtkale Kalesi ve Tarihsel Mgeltsihe Mirası
Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir sınır yerleşimi olan Kurtkale, eski adıyla Mgeltsihe (მგელციხე), tarih boyunca Gürcü ve Osmanlı kültürlerinin kesişim noktasında yer almış son derece önemli bir tarihi yerleşimdir. Gürcüce yer adında "kurt kalesi" anlamına gelen Mgeltsihe kelimesi, 1902 yılında bölgeyi inceleyen ünlü Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili tarafından da doğrulanmıştır. Osmanlı Devleti bölgeyi ve kaleyi fethettiğinde bu ismi Türkçeye çevirerek Kurd Kal'ası (قورد قلعەsi) adıyla kaydetmiştir. Tarihsel Gürcistan'ın Cavaheti bölgesinde yer alan yerleşim, 1561-1587 yılları arasındaki tarihi olayları aktaran Gürcü kroniklerinde ve Osmanlı mufassal defterlerinde önemli bir nahiye merkezi olarak anılmaktadır.
Çetin Kuşatmalardan Günümüze Ulaşan Tarih
Osmanlılar, bu stratejik yerleşimi ve aynı adı taşıyan görkemli kaleyi, 1578 yılında Gürcü güçlerine karşı gerçekleştirdikleri son derece zorlu bir kuşatmanın ardından ele geçirmişlerdir. Savaş sırasında harap olan ve tamamen boşalan Mgeltsihe köyü ile kalesi, Osmanlı idaresi altında yeniden canlandırılarak meskun hale getirilmiştir. 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarına göre Çıldır livasının 16 köye hükmeden bir nahiyesi konumundaydı. Yüzyıllar boyunca Osmanlı idaresinde kalan bölge, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile Rusya İmparatorluğu'na bırakılmış, Birinci Dünya Savaşı sonrasında ise kısa bir dönem Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sınırlarında kaldıktan sonra 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile nihai olarak Türkiye topraklarına katılmıştır.
Zamana Meydan Okuyan Tarihi Kiliseler
Kurtkale sınırları içerisinde, ünlü kalenin yanı sıra Hristiyanlık dönemine ait ve Osmanlı dönemi öncesinden kalma iki adet son derece değerli tarihi kilise kalıntısı yer almaktadır. Bunlardan birincisi olan köy kilisesi, tek nefli bir mimari plana sahip olup günümüzde büyük ölçüde ayaktadır. Bu yapının iç duvarlarında parça parça da olsa günümüze ulaşmayı başarmış etkileyici duvar resimleri (freskler) görülebilmektedir. Kalenin yakınlarında, bölgeye hayat veren Kura Nehri’nin sağ kıyısındaki dik bir yamaçta ise ikinci bir köy kilisesi konumlanmıştır. Bu kilise de tek nefli yapısıyla zamana meydan okuyarak büyük oranda ayakta kalmayı başarmıştır. Ayrıca, geçmişte var olan ancak günümüzde tamamen ortadan kalkmış Ohora köyünün tarihi yerleşim izleri de yine Kurtkale sınırları içinde yer almaktadır.
Eşsiz Coğrafya ve Ulaşım Bilgileri
Ardahan il merkezine 82 kilometre, Çıldır ilçe merkezine ise 40 kilometre mesafede yer alan Kurtkale, Doğu Anadolu Bölgesi'nin en doğu sınırında yer almaktadır. Kura Nehri'nin sarp vadileriyle çevrili bu benzersiz coğrafya, hem doğa severler hem de arkeoloji ve tarih tutkunları için saklı kalmış bir hazine niteliğindedir. Kurtkale ziyareti gerçekleştiren gezginler, derin kanyonların ortasındaki sarp kayalıklara kurulu antik Mgeltsihe Kalesi'nin kalıntılarını ve asırlık taş kiliseleri inceleyerek tarihsel bir yolculuğa çıkabilirler.