Kulaksızlar Höyüğü ve Tarihsel Önemi
Manisa ilinin Akhisar ilçesinde yer alan Kulaksızlar Höyüğü (Kulaksızlar mermer idol atölyesi), Bakır Çağı'na tarihlenen bir mermer işçiliği ve figürin üretim merkezidir. Batı Anadolu'da zanaat faaliyetlerinde uzmanlaşmanın belgelenebildiği en erken örneklerden biri olan bu alan, yüksek bölgeden ovaya geçiş noktasında kurulmuştur. Yerleşimin ham madde ihtiyacını yakındaki Harmandalı mermer ocaklarından karşıladığı, üretimde ihtiyaç duyulan suyun ise arazideki eski dere yatağından temin edildiği tahmin edilmektedir.
Keşif ve Arkeolojik Kazı Süreci
Höyük, Akhisar'ın 16 km güneydoğusunda, Kulaksızlar mahallesinin 1–2 km güneybatısındaki "Balık Burnu" mevkiinde konumlanır. 1994 yılında çevre halkının buluntuları Manisa Müzesi'ne ulaştırmasıyla keşfedilmiş, 1995'te Rafet Dinç başkanlığında gerçekleştirilen yüzey araştırmalarının ardından I. derece arkeolojik sit alanı ilan edilmiştir. 2018–2019 yıllarında Turan Takaoğlu başkanlığında yürütülen kazı çalışmaları, alandaki kaçak kazı hasarlarına rağmen üretimin yapıldığı U biçimli veya oval planlı işlikleri gün yüzüne çıkarmıştır. Bu işliklerde taş döşeli platformlar, seki kalıntıları ve işlik içi taş alet kümeleri tespit edilmiştir.
Üretim Teknolojisi ve Yaşam Bulguları
Kulaksızlar'da mermer ve taştan kaplar ile farklı boyutlarda figürinlerin üretildiği anlaşılmıştır. Üretim sürecinde ponza taşı, hematit, kumtaşı delgiler, çakmak taşı kesiciler ve raspalama aletleri kullanılmıştır. Yerleşimde sadece üretim yapılmadığı; ele geçen çanak, çömlek, ağırşaklar ve %70'in üzerinde sığır kemiği barındıran hayvan kalıntıları sayesinde buranın yıl boyu iskân edilen bir yaşam alanı olduğu belgelenmiştir. Seramik buluntular ise diğer Bakır Çağı Batı Anadolu yerleşimleriyle benzerlik göstermektedir.
Kilya Tipi İdoller ve Yayılımı
Atölyenin en özgün ürünleri, adını Çanakkale Boğazı kıyısındaki Kilya Koyu'ndan alan ve ortalama 10–17 cm uzunluğundaki mermer Kilya tipi idollerdir. Yassı gövdeleri, uzun silindirik boyunları ve yukarı bakan başlarıyla tanınan bu figürinlerin üretim aşamaları atölyede belgelenmiştir. Ayrıca burada üretilen konik riton tipi törensel içki kaplarının, Batı Anadolu'nun çeşitli merkezlerine ve Ege Adaları'na kadar yayıldığı bilinmektedir.