Kozluçay’ın Köklü Tarihi ve İsim Serüveni
Isparta ilinin Yalvaç ilçesine bağlı bir yerleşim yeri olan Kozluçay, zengin ve köklü bir geçmişe sahiptir. Bölge, 1176 yılında gerçekleştirilen tarihi Miryokefalon Savaşı öncesinde Bizans İmparatorluğu hâkimiyeti altındayken Dakai veya Dokeia ismiyle anılmaktaydı. Bizans İmparatoru I. Manuil ile Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan komutasındaki iki ordunun karşı karşıya geldiği bu kritik savaşı Selçuklu Devleti'nin kazanmasıyla bölge Türk hâkimiyetine geçmiştir.
Türk hâkimiyetinin başlamasının ardından yerleşkeye, o dönem Selçuklu Devleti'nin resmi dili olan Farsçadan esinlenerek "kale" anlamına gelen Gele(i) ve "ılık-sıcak" anlamına gelen Germ-i kelimelerinin birleşiminden oluşan Gelegermi adı verilmiştir. Osmanlı döneminde ise Kozluca Yörükanı bölgeye iskân edilmiş ve bu tarihi isim 1490 yılına kadar kullanılmaya devam etmiştir.
Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemindeki Değişimler
Osmanlı 186 Numaralı Şer'iyye Sicil Kaydı'na göre yerleşim yeri 1490 yılında Kozyaka olarak yeniden adlandırılmış olsa da bu kullanım sınırlı kalmıştır. Tahrir ve Temettuat defterleri gibi resmi kayıtlarda yerleşkenin ismi uzun süre Karye'i Gelegermi olarak geçmeye devam etmiştir. Cumhuriyet Dönemi'nin 1912 yılı kayıtlarında ise yerleşke adı Gelegemli olarak kayıt altına alınmıştır. Sonraki resmi kayıtların tamamında Gelegermi ismi kullanılmaya devam eden yerleşim, Farsçada "cevizli dere" anlamına gelen bugünkü Kozluçay adını almıştır.
Coğrafi Konumu ve İdari Yapısı
Deniz seviyesinden 1276 metre yükseklikte yer alan Kozluçay, coğrafi olarak Akdeniz Bölgesi'nde yer almaktadır. Isparta il merkezine 110 kilometre, Yalvaç ilçe merkezine ise 17 kilometre mesafede konumlanmıştır. Kozluçay, 29 Şubat 1972 tarihinde belediye statüsü kazanarak beldeye dönüşmüştür. Ancak zaman içinde nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi sebebiyle 2013 yılında belediye statüsü sona ermiştir.
Nüfus Dinamikleri ve Yerel Yönetim
Kozluçay'ın nüfusu yıllar içinde değişim göstermiştir. Örneğin 1990 yılında 4.661 olan nüfus, 2000 yılında 4.233'e, 2022 yılında ise 1.512'ye gerilemiştir. Belde statüsünde olduğu dönemde köyde Sefer Çöğürcü (1973), Yusuf Yürekli (1977), Hayati Kaptan (1984, 1989, 1994), Salih Baş (1999) ve Ali Buba (2004, 2009) gibi isimler belediye başkanlığı görevini yürütmüşlerdir. Günümüzde ise yerleşim, muhtarlık ve ihtiyar heyeti tarafından idare edilmektedir.