Kazane Höyük'ün Tarihçesi ve Konumu
Kazane Höyük, Şanlıurfa ilinin yaklaşık 4 kilometre güneydoğusunda konumlanan tarihi bir höyüktür. Yapılan radyokarbon tarihleme çalışmalarına göre yerleşimin MÖ 6000 – 5500 yıllarında başladığı tahmin edilmektedir. Neolitik Çağ, Halaf Dönemi, Geç Kalkolitik Çağ, Erken Tunç Çağı ve Orta Tunç Çağı'nda yerleşim gören höyük çevresinde, MÖ 3. binyılın ortalarında daha yağışlı bir iklimin hakim olduğu, ovada kamış, saz ve ot türlerinin yoğunlaştığı ve tepelerin ormanlarla kaplı olduğu öngörülmektedir.
Arkeolojik Kazılar ve Araştırmalar
Höyükteki kazı çalışmaları ilk olarak 1992 yılında Virginia Üniversitesi'nden Patricia Wattenmaker başkanlığında yürütülmeye başlanmıştır. Kazıların temel amacı, Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında inşa edilecek kanalların aşağı ve dış şehir alanlarında yol açacağı tahribatı önceden tespit etmektir. Höyükteki tabakalanmayı netleştirmek amacıyla batıda MÖ 4. binyıl yerleşmesi, doğuda aşağı şehir ve güneyde dış şehir olmak üzere üç ayrı açmada çalışılmıştır. 1996-1998 yılları arasında ise Reinhard Bernbeck, Susan Polock ve C. Coursey tarafından Erken Halaf ve Halaf yerleşimleri üzerinde ikinci dönem kazıları yürütülmüştür.
Kent Mimarisi ve Buluntular
Erken Tunç Çağı yerleşiminde yaklaşık 40 hektarlık yayılma alanına sahip olan Kazane Höyük, Güneydoğu Anadolu'da döneminin bilinen en büyük yerleşimidir. Yapılardaki özenli işçilik ve anıtsal mimari kalıntılar buranın bir kent olduğunu kanıtlamaktadır. İşbölümüne dayalı bir ekonominin yürütüldüğü antik kentte, yöneticinin iç kalede yaşadığı anlaşılmaktadır. Aşağı şehirde yapılan kazılarda, anıtsal boyutta taş temelli bir surla çevrelenmiş en az 900 metrekarelik kerpiç bir bina ortaya çıkarılmıştır. 1 metre kalınlığındaki taş temelde çamur harç kullanıldığı ve surdan içeriye 13 metrelik dar bir koridorla girildiği tespit edilmiştir.
Tescil ve Koruma Durumu
Kazane Höyük, 19.10.2001 tarihinde 2682 tescil numarası ile koruma altına alınmıştır. Ancak höyük alanı günümüzde yapılaşma tahribatı altındadır. Ayrıca Atatürk Barajı'ndan Harran Ovası'na su taşıyan kanallardan birinin, Kazane Höyük Halaf yerleşiminin tam ortasından geçmesi sebebiyle alanda tahribat meydana gelmiştir.