Ardahan ilinin Çıldır ilçesinde yer alan ve günümüzde Akkiraz olarak bilinen yerleşim, bölgenin zengin ve köklü tarihini günümüze taşıyan son derece önemli bir kültürel alandır. Tarihsel olarak Cavaheti bölgesinin Türkiye kısmında yer alan bu yerleşimin eski adı Gürcüce "Kavtara evleri" anlamına gelen Kavtarnagebi'dir. Tarih boyunca Kaftarnageb, Kaftarnaged ve Kertene Köy gibi isimlerle de anılan bu yerleşim, bünyesinde barındırdığı kaleler ve tarihi kalıntılarla geçmişin izlerini taşımaktadır.
Kavtarnagebi'nin Köklü Tarihsel Süreci
Tarihsel Gürcistan coğrafyasında yer alan yerleşim, 1578 yılında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre köyde 39 Hristiyan hane bulunmaktaydı ve nüfusun çoğunluğunu Gürcüler, az bir kısmını ise Ermeniler oluşturmaktaydı. O dönemde tarım, arıcılık, hayvancılık yapılan ve bir su değirmeni bulunan bu zengin yerleşim, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Rusya'ya bırakılmıştır. 1886 yılındaki Rus nüfus sayımında köyün demografik yapısının değiştiği ve nüfusun çoğunlukla Türklerden oluştuğu görülmektedir. Bölge, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile nihai olarak Türkiye sınırlarına katılmıştır. İsmi Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1959 yılında Akkiraz olarak değiştirilmiştir.
Bölgedeki Tarihi Kaleler ve Savunma Yapıları
Akkiraz köyü ve çevresi, savunma amaçlı inşa edilmiş görkemli kaleleriyle dikkat çekmektedir. Köyün merkezindeki kayalık bir tepede yer alan sur kalıntıları, ilk olarak Gürcü döneminde inşa edildiği düşünülen Kavtarnagebi Kalesi'ne aittir. Bunun yanı sıra köyün 4,2 kilometre güneybatısında, Petrisi ve Oğuz derelerinin birleştiği stratejik mevkide Petrisi Kalesi yükselmektedir. Günümüzde 4-5 metre yüksekliğe ulaşan sur duvarlarıyla Petrisi Kalesi, bölgenin en iyi korunmuş savunma yapılarından biridir. Köyün 4,2 kilometre batısında yer alan Kumulet mevkiinde ise geçmişte var olan Kumuleti yerleşimine ait megalit bir kalenin kalıntıları gözlemlenebilmektedir.
Zegani (Zaki) Kilisesi'nin Hüzünlü Hikayesi
Tarihsel olarak Kavtarnagebi bölgesi sınırlarında yer alan ancak günümüzde komşu Dirsekkaya köyü sınırları içinde kalan Zegani (Zaki) Kilisesi, bölgenin inanç ve mimarlık tarihinin en değerli anıtlarından biridir. Ünlü fotoğrafçı Dmitri Yermakov tarafından 1902 yılında çekilen fotoğraflarda oldukça sağlam ve çok az zarar görmüş bir şekilde ayakta durduğu belgelenen bu eşsiz kilise, ne yazık ki 1970 yılında dinamit kullanılarak neredeyse tamamen yıkılmıştır. Harap durumdaki kalıntıları, bölgedeki kültürel mirasın acı bir hatırası olarak varlığını sürdürmektedir.