İznik Medresesi (diğer adıyla İznik Orhaniyesi), Osmanlı Beyliği'nin 1331 yılında kurulan ilk medresesidir. Orhan Gazi tarafından İznik'te kurulan bu tarihi eğitim kurumu, Osmanlı'nın eğitime verdiği önemin en erken ve önemli simgelerinden biridir. Bir manastırdan dönüştürülerek kurulduğu için tarihi kaynaklarda Manastır Medresesi adıyla da anılmaktadır.
Eğitim Kadrosu ve Müderrisler
Kuruluş döneminde nitelikli iş gücü eksikliği nedeniyle genellikle Osmanlı coğrafyası dışından müderrislerin getirilmesi gerekmiştir. Bu doğrultuda medresede, dönemin tanınmış müderrislerinden Davud el-Kayserî, Taceddin-i Kürdi ve Alaeddin Ali Esved gibi önemli isimler eğitim vermiştir. Müderrisler, Selçuklu eğitim kurumlarının yer aldığı Konya, Kayseri ve Aksaray gibi merkezlerden İznik'e gelmiş; ayrıca Mısır, Suriye, İran ve Türkistan gibi farklı ülkelerden de ünlü hocalar davet edilerek eğitim kadrosuna dahil edilmiştir.
Vakıflar ve Osmanlı Eğitim Sistemi
Hükümdar Orhan Gazi, İznik Medresesi adına vakıflar kurarak bu eğitim kurumunun devamlılığını ve finansal yapısını güvence altına almıştır. Eğitime büyük önem veren Orhan Gazi, kendi hükümdarlığı döneminde İznik Medresesi dışında on adet daha medrese kurmuştur. İznik Medresesi'nin ardından Bursa'da da Orhan Gazi Medresesi inşa edilmiştir. Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecinde, İznik Medresesi dahil olmak üzere toplam 53 adet medrese inşa edilerek devletin ilim hayatının temelleri atılmıştır.
İlim Merkezinin Taşınması ve Günümüzdeki Durumu
İznik Medresesi, kurulduğu dönemde Osmanlı'nın en önemli bilim merkezlerinden biri olsa da zamanla devletin sınırlarının genişlemesiyle bu durum değişmiştir. 1361 yılında Edirne'nin fethiyle birlikte ilim hayatı Edirne ve çevresine, daha sonra ise İstanbul'a odaklanmıştır. Günümüzde hem İznik Medresesi'nin hem de Bursa'da inşa edilen Orhan Gazi Medresesi'nin tam olarak nerede olduğu bilinmemektedir.